Mimo, że Polska ma 9 z 17 unijnych surowców krytycznych (nikiel, tytan, wanad, baryt, węgiel koksowy), jej polityka surowcowa unika decyzji o nowych odkrywkach, stawiając na recykling hałd, ale bez planów, harmonogramów i terminów.
Od 10 lat trwa nieustanna debata nad polityką surowcową państwa. Kilkakrotne zatwierdzany przez gremia rządowe dokument jest stale modyfikowany, uzupełniany i proponowany w nowej wersji. Te ostatnie są coraz bliższe formalnej doskonałości z czego najbardziej zadowoleni są jego rządowi autorzy. Zaletą tego dokumentu jest jego ogólnikowość oraz formalne poparcie dla przemysłu górniczego skupionego na zaspokojeniu krajowego i europejskiego zapotrzebowania na surowce krytyczne.
Debata w Instytucie Metali Nieżelaznych
W tym duchu pod koniec maja tego roku odbyła się kolejna prezentacja nowej wersji polityki surowcowej państwa. Gospodarzem tej debaty był Instytut Metali Nieżelaznych w Gliwicach. Główny Geolog Kraju jako współgospodarz spotkania, w swoim wystąpieniu omówił, między innymi, założenia do nowej Polityki Surowcowej Państwa.
Jak podkreślił, jej nadrzędnym celem ma być stworzenie spójnego i efektywnego systemu zarządzania surowcami mineralnymi – zarówno krytycznymi i strategicznymi dla Unii Europejskiej, jak i kluczowymi dla polskiej gospodarki. System ten ma obejmować cały łańcuch wartości surowców, z uwzględnieniem krajowych źródeł pierwotnych, wtórnych i odpadowych oraz zapewnienie bezpiecznego importu. Kluczowe zadania surowcowe tejże polityki dostrzeżone zostały w odzysku surowców z hałd górniczych na przykładzie badań realizowanych przez państwową służbę geologiczną.
Dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego (PIG) w Warszawie zwrócił uwagę na to, że Polska dysponuje znacznym potencjałem rozpoznania zasobów surowców wtórnych, szczególnie zgromadzonych w hałdach po górniczych, których największe nagromadzenie występuje w województwie dolnośląskim. Dodał, że od 2025 roku PIG prowadzi prace mające na celu oszacowanie potencjału odzysku surowców krytycznych z odpadów wydobywczych, zgodnie z założeniami rozporządzenia Critical Raw Materials Act.
W oficjalnym komunikacie z tej konferencji podkreślono, że zakończyła się szeroka dyskusja poświęcona oczekiwaniom środowiska naukowego i przemysłu wobec polityki państwa oraz dalszym kierunkom współpracy pomiędzy administracją publiczną, nauką i przedsiębiorcami w obszarze bezpieczeństwa surowcowego oraz gospodarki obiegu zamkniętego.
Recykling surowcowy
Cechą znamienną podobnych spotkań na wysokim szczeblu rządowym jest unikanie zajęcia stanowiska dotyczącego rozwoju przemysłu surowcowego w naszym kraju. Pominięcie tych kwestii może być uzasadnione jego dobrą kondycją finansową i zapleczem surowcowym nie wymagającym bieżących interwencji rządowych. W takim ujęciu pierwszoplanowe inwestycje surowcowe związane z recyklingiem hałd pokopalnianych byłoby w pełni uzasadnione. Tak jednak nie jest.
Kryzys energetyczny i rezerwa węglowa
Górnictwo węgla kamiennego na Górnym Śląsku jest chronicznie deficytowe, a kopalnie są rodem jeszcze z połowy XX wieku. Czy węgiel kamienny i brunatny w czasie zaostrzającego się kryzysu energetycznego nie mógłby być naszą rezerwą energetyczną? Ta kwestia wydaje się być już przesądzona na korzyść energetyki wiatrowej i solarnej, która zawodzi w ekstremalnych warunkach pogodowych, podczas gdy energetyka węglowa jest niezależna od tego rodzaju trudności. Z tego powodu jest ona zakazana do debat w instytucjach rządowych.
Odzyskać dalsze metale z rud miedzi Podobnie brakuje wsparcia dla polskiej polityki wydobycia rud miedzi i odzyskiwania z niej wszystkich zawartych w niej pierwiastków zawartych w Tablicy Mendelejewa. Wiele z
nich jest już odzyskiwanych, a dla pozostałych brak jest opłacalnych technologii. Nie oznacza to wcale, że nie można pracować nad jej udoskonaleniem.
KGHM prowadzi intensywne prace w tym kierunku. Ich rządowe wsparcie naukowe, badawcze i finansowe winno przynieść kolejne sukcesy nad pozyskaniem jeszcze innych metali z tego złoża.
Krytyczne surowce UE na ternie Polski
Kolejnym pytaniem jest brak zainteresowania polityki surowcowej państwa krytycznymi surowcami UE występującymi na naszym terytorium. Na terenie naszego kraju znajduje się 9 z wymienionych w wykazie UE 17 strategicznych surowców (SRM). Są to; złoża niklu w Szklarach na Dolnym Śląsku, złoża tytanu i wanadu Krzemianki w rejonie Suwałk, skalenia oraz magnezu i arsenu, odpowiednio koło Sobótki i Złotego Stoku na Dolnym Śląsku, węgla koksowego w Jastrzębiu Zdrój na Górnym Śląsku i Nowa Ruda na Dolnym Śląsku, barytu w Stanisławowie na Dolnym Śląsku oraz rud miedzi w rejonie Lubina i Nowej Soli na Dolnym Śląsku.
Dlaczego nikt się nie chce zająć ich udostępnieniem, mimo, że wiele z nich wysteruje dosłownie na powierzchni ziemi i od dawna są one odnotowane w rządowych dokumentach surowcowych.
Polityka uników
Trudno w tej sytuacji nie zauważyć, że jest to polityka unikania powrotu do industrializacji kraju, dla którego własne surowce winne stanowić podstawę ich ekonomicznego rozwoju.
Zajmuje się ona ważnymi, ale drugo i trzeciorzędnymi problemami surowcowymi. Nie widać żadnej koordynacji ich wydobycia z nowych złóż w kraju w nawiązaniu do naszych, europejskich i światowych potrzeb.
Poza dokumentami o polityce surowcowej nic się nie dzieje z konkretnymi poszukiwaniami i decyzjami eksploatacyjnymi. Polityka ta nie zawiera żadnych planów, harmonogramów i terminów. Tego rodzaju polityka surowcowa państwa jest ewenementem w skali Europy i świata.