Europejski przemysł traci moce produkcyjne, a wraz z nimi kompetencje, których odbudowa może zająć lata. Chińscy producenci korzystają z ogromnej skali działania, wsparcia państwa i niższych kosztów energii, podczas gdy firmy z Unii Europejskiej muszą sprostać coraz większym obciążeniom. Polska wciąż ma jednak ważny atut: zachowała zarówno kompetencje technologiczne, jak i realne możliwości produkcji. Maciej Wyczesany, prezes Apatora, ostrzega, że utrzymanie tej przewagi wymaga zmian w polityce gospodarczej, skuteczniejszego wsparcia eksportu oraz stworzenia warunków do rozwoju dużych polskich przedsiębiorstw.
Przez lata europejskie przedsiębiorstwa przenosiły produkcję do Chin, szukając niższych kosztów i możliwości zwiększenia rentowności. W krótkim okresie taki model mógł przynosić wymierne korzyści. Z czasem ujawniła się jednak jego druga strona: wraz z fabrykami poza Europę przenosiły się doświadczenie produkcyjne, kompetencje techniczne i część zaplecza technologicznego.
Maciej Wyczesany, prezes Apatora, zwraca uwagę, że skutki tego procesu wykraczają daleko poza samą liczbę zakładów produkcyjnych. Utrata mocy wytwórczych oznacza również osłabienie zdolności do samodzielnego rozwijania i wytwarzania zaawansowanych produktów.
– Przez lata trwał exodus firm przenoszących produkcję do Chin, co spowodowało, że Unia straciła dużo mocy produkcyjnych. To doprowadziło do utraty części kluczowych kompetencji – mówił Maciej Wyczesany, prezes Apatora, w rozmowie z WNP.
Problem polega na tym, że przemysłowej wiedzy nie da się łatwo odtworzyć wyłącznie za pomocą pieniędzy. Fabryka to nie tylko budynek i maszyny. To także doświadczenie inżynierów, znajomość materiałów, umiejętność rozwiązywania problemów technologicznych, relacje z dostawcami i wiedza gromadzona podczas wieloletniego doskonalenia produkcji.
Jeżeli przedsiębiorstwo przez długi czas nie wytwarza określonych urządzeń, może utracić zarówno specjalistów, jak i dostęp do lokalnych poddostawców. Z czasem maleje liczba osób potrafiących rozwijać daną technologię, a jej odtworzenie wymaga inwestycji w ludzi, infrastrukturę i badania.
Właśnie dlatego przenoszenie produkcji może mieć konsekwencje znacznie dłuższe niż pojedynczy cykl koniunkturalny. Gospodarka, która traci własne zdolności wytwórcze, staje się bardziej zależna od dostawców zewnętrznych. W czasie kryzysu logistycznego, napięć geopolitycznych lub konfliktu handlowego taka zależność może utrudniać dostęp do ważnych produktów i komponentów.
Polska nadal ma przewagę, której nie można zmarnować
Na tle części państw europejskich Polska zachowała istotne kompetencje technologiczne oraz możliwości produkcyjne. To połączenie ma znaczenie, ponieważ sama wiedza projektowa nie wystarczy, jeśli przedsiębiorstwo nie potrafi przełożyć jej na produkt wytwarzany na odpowiednią skalę.
Z drugiej strony sama produkcja na zlecenie, bez własnego zaplecza inżynieryjnego i zdolności rozwijania technologii, może narażać firmę na silną presję cenową. Największe możliwości rozwoju mają przedsiębiorstwa, które potrafią projektować, wytwarzać, testować i doskonalić własne rozwiązania.
Wyczesany wskazuje, że właśnie w tym obszarze Polska zachowała ważny potencjał.
– Polska nadal dysponuje wysokimi kompetencjami technologicznymi w różnych dziedzinach, a jednocześnie utrzymuje realne zdolności wytwórcze. To nasza istotna przewaga: w Polsce potrafimy łączyć kompetencje technologiczne, wytwórcze i merytoryczne – podkreślał prezes Apatora.
Ta przewaga nie jest jednak dana raz na zawsze. Polskie przedsiębiorstwa także odczuwają presję kosztową, muszą inwestować w nowe technologie i konkurować z firmami dysponującymi większym kapitałem. Utrzymanie pozycji wymaga więc przejścia od modelu opartego przede wszystkim na kosztach do gospodarki, która rozwija własne produkty, podnosi produktywność i skutecznie sprzedaje za granicą.
Chińskie firmy rosną w siłę. Polska konkurencja musi mierzyć się z innymi warunkami
Konkurencja z Chin nie ogranicza się do tanich towarów. Chińskie przedsiębiorstwa mogą korzystać z dużej skali produkcji, wsparcia publicznego i niższych kosztów energii. W wielu branżach pozwala im to szybciej rozwijać działalność i zwiększać sprzedaż na rynkach zagranicznych.
– Tamtejsze firmy są bardzo mocno dotowane na różne sposoby przez chiński rząd, co pozwala im się bardzo dynamicznie rozwijać i prowadzić ekspansję zagraniczną – powiedział Maciej Wyczesany.
Prezes Apatora zwraca również uwagę na zmiany w kierunkach światowego handlu. Według niego po objęciu urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych przez Donalda Trumpa wzrosła presja chińskich towarów na rynek europejski, ponieważ część produktów wcześniej kierowanych do USA została przekierowana do Europy.
Dla europejskich producentów oznacza to dodatkową konkurencję w warunkach, które nie zawsze są porównywalne. Firmy z Unii muszą uwzględniać koszty związane z emisjami, ochroną środowiska, bezpieczeństwem pracy i obowiązkami sprawozdawczymi. Równocześnie konkurują z dostawcami działającymi w odmiennym otoczeniu regulacyjnym.
– Ekspansja chińska w Polsce praktycznie nie ma barier… To nie jest uczciwa konkurencja, gdyż w Unii państwa nie mogą dotować konkretnych firm i gałęzi przemysłu w ramach pomocy publicznej, (a tak się dzieje w Chinach). Do tego w Kraju Środka energia elektryczna pozostaje zdecydowanie tańsza niż w Unii, no i nie ma tak wielu regulacji, które europejskie firmy muszą spełniać. Takim przykładem są wysokie koszty emisji CO2 w ramach systemu ETS, restrykcyjne wymogi środowiskowe i społeczne czy raportowanie ESG – ocenia Wyczesany.
W praktyce różnice w kosztach mogą wpływać na ceny końcowe produktów. Europejski producent, który ponosi wyższe koszty energii i spełniania regulacji, może przegrywać cenowo nawet wtedy, gdy oferuje produkt o porównywalnych parametrach.
Nie oznacza to, że rozwiązaniem powinno być rezygnowanie z wymogów środowiskowych czy standardów bezpieczeństwa. Kluczowe jest raczej stworzenie warunków, w których przedsiębiorstwa przestrzegające europejskich przepisów nie będą systemowo przegrywać z konkurentami korzystającymi z innych zasad prowadzenia działalności.
CBAM nie rozwiąże problemu chińskiej konkurencji
Jednym z narzędzi unijnej polityki klimatycznej jest CBAM, czyli mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla. Ma on ograniczać ryzyko przenoszenia produkcji poza Unię Europejską do państw o mniej restrykcyjnych wymogach klimatycznych.
Mechanizm może mieć znaczenie dla części przemysłu ciężkiego, ale nie obejmuje wszystkich sektorów, w których europejskie firmy konkurują z dostawcami z Chin. Wyczesany podkreśla, że nie można traktować CBAM jako uniwersalnego rozwiązania problemów unijnego przemysłu.
– To absolutnie niczego nie rozwiąże! Oczywiście w przypadku przemysłu ciężkiego CBAM może ograniczyć chiński eksport do UE, ale pamiętajmy, że hutnictwo i przemysł cementowy to nie cała gospodarka… – powiedział prezes Apatora.
Zwraca uwagę na napływ elektroniki, tekstyliów i innych produktów, które trafiają do europejskich odbiorców również za pośrednictwem platform internetowych.
– Elektronika, tekstylia i cała masa różnych towarów obecnie zalewa unijny rynek, w dużej mierze niszcząc małe i średnie przedsiębiorstwa. Tutaj CBAM absolutnie nie jest żadnym rozwiązaniem, bo, po pierwsze, nie obejmuje tych segmentów, a po drugie, duża część sprzedaży chińskiej trafia do UE i do Polski poprzez takie platformy jak Temu, Shein czy Alibaba – zaznaczył Wyczesany.
Rozwój handlu internetowego zwiększył możliwości bezpośredniego docierania zagranicznych dostawców do europejskich konsumentów. Dla klientów oznacza to szeroki wybór i często atrakcyjne ceny. Dla lokalnych przedsiębiorstw może jednak oznaczać silniejszą presję na marże i trudniejszą walkę o rynek.
Odpowiedź wymaga więc nie tylko narzędzi polityki klimatycznej, ale również skutecznego egzekwowania przepisów dotyczących bezpieczeństwa i zgodności produktów oraz dostosowania regulacji do realiów handlu cyfrowego.
Polska potrzebuje większych firm, które będą konkurować na świecie
Jednym z najważniejszych postulatów prezesa Apatora jest zwiększenie liczby dużych polskich przedsiębiorstw o zasięgu europejskim lub globalnym. Jego zdaniem krajowy rynek nie wystarczy do zbudowania trwałej przewagi konkurencyjnej w wielu branżach.
– Polska potrzebuje jak najwięcej dużych firm krajowych o zasięgu co najmniej europejskim lub globalnym. Ekspansja zagraniczna naszych przedsiębiorstw stała się absolutną koniecznością dla dalszego rozwoju. Rynek krajowy, choć duży, nie jest wystarczający do budowania trwałej przewagi konkurencyjnej. Wydaje mi się, że polskie firmy są coraz lepiej do zagranicznej ekspansji przygotowane: mają kompetencje techniczne, doświadczenie, know-how – mówił Wyczesany.
Duże przedsiębiorstwa mogą przeznaczać większe środki na badania i rozwój, finansować kosztowne inwestycje oraz budować własne sieci sprzedaży i serwisu. Łatwiej im również rozłożyć koszty nowych technologii na większą liczbę produktów i klientów.
Znaczenie ma także zdolność do komercjalizacji innowacji. Opracowanie nowego rozwiązania jest dopiero początkiem. Trzeba jeszcze wdrożyć je do produkcji, uzyskać certyfikaty, zorganizować sprzedaż, zapewnić serwis i zdobyć zaufanie odbiorców. Firma działająca na wielu rynkach może mieć większe możliwości, by przeprowadzić cały ten proces.
Wyczesany uważa, że Polska powinna mieć co najmniej kilkadziesiąt przedsiębiorstw o takim zasięgu, jaki osiągnęły firmy z Francji, Danii czy Niemiec.
Duże przedsiębiorstwa mają również znaczenie dla rynku pracy i finansów publicznych. Tworzą miejsca zatrudnienia, współpracują z dostawcami i mogą budować przewagi technologiczne, które pozostają w kraju. Nie oznacza to, że małe firmy są mniej potrzebne. Są istotnym źródłem innowacji i specjalistycznych rozwiązań. Problem pojawia się wtedy, gdy przedsiębiorstwa nie mają wystarczającego wsparcia, by przejść od niewielkiej skali do działalności międzynarodowej.
System wsparcia musi pomagać firmom rosnąć
Wyczesany wskazuje, że wiele programów pomocowych jest skierowanych do sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Jego zdaniem potrzebna jest większa równowaga i skuteczniejsze wspieranie dużych polskich firm, które mają potencjał do zdobywania rynków międzynarodowych.
– Wiele programów pomocowych, uruchamianych w różnych instytucjach, jest skierowanych do MŚP, mamy nadreprezentację wsparcia w tym przypadku. Niestety, znacznie mniej jest wsparcia dla dużych, ogólnopolskich firm, które mogłyby zdobyć globalną pozycję – ocenia prezes Apatora.
Podkreśla przy tym, że innowacje rozwijane w mniejszych przedsiębiorstwach i startupach są ważne, ale duże firmy mogą szybciej zwiększać skalę wdrażania nowych rozwiązań.
Dla gospodarki oznacza to potrzebę tworzenia instrumentów wspierających kolejne etapy rozwoju przedsiębiorstw. Chodzi nie tylko o finansowanie badań, ale również o inwestycje w moce produkcyjne, komercjalizację technologii, przejęcia zagranicznych firm i rozwój międzynarodowych kanałów sprzedaży.
Wyczesany zwraca uwagę, że dostęp do zewnętrznego kapitału jest stosunkowo dobry dla dużych przedsiębiorstw o stabilnej sytuacji finansowej i ugruntowanej pozycji rynkowej. Nie wszystkie firmy mają jednak równie łatwy dostęp do finansowania.
– Dostęp do kapitału zewnętrznego jest w miarę dobry, szczególnie dla dużych firm o ugruntowanej pozycji rynkowej – mówił.
Dla przedsiębiorstw rozwijających nowe technologie albo planujących ekspansję zagraniczną ważne są również gwarancje, programy rozwojowe i wsparcie w ograniczaniu ryzyka. Szczególnie istotne może być to w przypadku wejścia na rynek, na którym firma nie ma jeszcze własnej sieci kontaktów i rozpoznawalnej marki.
Apator pokazuje, jak ważna jest sprzedaż zagraniczna
Apator jest przykładem polskiej grupy przemysłowej, która znaczną część działalności prowadzi poza krajem. Firma rozwija produkty i rozwiązania związane między innymi z pomiarami oraz infrastrukturą sieciową.
– Obecnie z rynków zagranicznych uzyskujemy ok. 45-55 proc. przychodów (w zależności od kwartału). Dominująca część przychodów z eksportu pochodzi z krajów europejskich, ale mamy także przyczółki w Azji – powiedział Wyczesany.
Produkty grupy trafiają także na odległe rynki.
– Obiecująco rozwijała się sprzedaż w krajach Bliskiego Wschodu, choć obecna wojna w tym rejonie zahamowała ten rozwój. Nasze produkty trafiają także do tak odległych części świata, jak Brazylia czy Nowa Zelandia – dodał prezes Apatora.
Przykład ten pokazuje, że ekspansja zagraniczna może stanowić ważny element modelu biznesowego polskiej firmy. Sprzedaż na kilku rynkach pozwala ograniczać zależność od koniunktury w jednym kraju, a jednocześnie daje możliwość zwiększania skali działalności.
Nie oznacza to jednak, że eksport jest prostym zadaniem. Wymaga znajomości lokalnych przepisów i norm technicznych, zrozumienia potrzeb klientów, budowania relacji handlowych oraz zapewnienia serwisu. Przedsiębiorstwo musi też uwzględniać ryzyko polityczne, gospodarcze i walutowe.
Dlatego wsparcie ekspansji zagranicznej powinno być procesem długofalowym. Sam udział w targach czy pojedyncza kampania promocyjna nie wystarczą, jeśli firma chce trwale zaistnieć na dużym rynku.
Polska potrzebuje skuteczniejszej dyplomacji gospodarczej
Wyczesany wskazuje, że Polska ma instytucje wspierające eksport, w tym Polską Agencję Inwestycji i Handlu oraz Korporację Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych. Jego zdaniem działania te powinny być jednak lepiej skoordynowane z aktywnością dyplomatyczną.
– W ostatnich dwóch latach te instytucje działają aktywnie i promują polską ekspansję oraz możliwość przejęcia przez polskie firmy podmiotów zagranicznych. Brakuje jednak, ze strony ambasad i Ministerstwa Spraw Zagranicznych, koordynacji takiej ekspansji i wsparcia handlowego na rynkach zagranicznych – ocenia prezes Apatora.
W wielu krajach placówki dyplomatyczne pomagają przedsiębiorstwom w nawiązywaniu kontaktów i promowaniu krajowych produktów. Tego rodzaju wsparcie może mieć szczególne znaczenie dla firm wchodzących na rynek, na którym nie mają jeszcze rozbudowanej sieci partnerów.
– W wielu krajach, jak Niemcy, Francja, Dania czy Holandia, ambasady bardzo często są „hubem handlowym” dla przedsiębiorstw z danego kraju. Działania te zazwyczaj są bardzo dobrze skoordynowane i ukierunkowane na promocję konkretnych rozwiązań oraz krajowych firm na obcych rynkach – powiedział Wyczesany.
Zdaniem rozmówcy WNP nie chodzi wyłącznie o udział w targach, ale o regularne działania promocyjne, współpracę ambasad i izb handlowych oraz lepsze wykorzystanie potencjału krajowych przedsiębiorstw.
Local content ma pomóc polskim firmom zdobywać zamówienia
Jednym z kierunków dyskusji o rozwoju przemysłu jest zwiększanie udziału krajowych przedsiębiorstw i komponentów w inwestycjach. Koncepcja local content zakłada, że tam, gdzie jest to możliwe i zgodne z obowiązującymi przepisami, większa część wartości zamówień powinna trafiać do krajowych dostawców.
Wyczesany uważa ten kierunek za właściwy, szczególnie w przypadku inwestycji finansowanych ze środków publicznych.
– To jak najbardziej właściwy kierunek, ponieważ inwestycje, szczególnie te finansowane z budżetu państwa, powinny być realizowane przez polskie firmy. Taki kurs spowoduje, że te pieniądze zostaną zainwestowane w naszą gospodarkę, w polskie moce wytwórcze i w polską myśl technologiczną. Przeniesienie tych pieniędzy do firm zagranicznych, a szczególnie azjatyckich, w oczywisty sposób osłabi naszą gospodarkę – podkreślał.
Krajowe firmy realizujące duże projekty mogą zdobywać doświadczenie, rozwijać produkty i budować referencje przydatne na rynkach zagranicznych. Zamówienia publiczne mogą w ten sposób wspierać nie tylko bieżącą produkcję, ale również rozwój kompetencji technologicznych.
Sam local content nie powinien jednak oznaczać automatycznego wyboru krajowego dostawcy niezależnie od jakości, kosztów i możliwości realizacji zamówienia. Skuteczna polityka musi łączyć rozwój krajowych zdolności produkcyjnych z wymaganiami technicznymi, bezpieczeństwem i efektywnym wykorzystaniem środków publicznych.
Wyczesany zaznacza, że prace nad konkretnymi rozwiązaniami są krokiem w dobrym kierunku, ale same deklaracje nie wystarczą.
Cena wciąż decyduje. To może osłabiać europejskich producentów
W zamówieniach publicznych cena nadal jest jednym z kluczowych kryteriów wyboru oferty. W efekcie krajowe przedsiębiorstwa, które ponoszą koszty utrzymywania produkcji w Polsce i spełniania europejskich wymogów, mogą przegrywać z dostawcami oferującymi niższe ceny.
Wyczesany zwraca uwagę, że w 2025 r. wprowadzono zmiany w Prawie zamówień publicznych umożliwiające wykluczanie z niektórych postępowań podmiotów niespełniających określonych warunków związanych z umowami handlowymi Unii Europejskiej. Zastosowanie tego rozwiązania nie jest jednak obowiązkowe w każdym przypadku.
Problem ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy przy ocenie ofert zbyt małą wagę otrzymują bezpieczeństwo, cyberbezpieczeństwo, niezawodność dostaw i pochodzenie komponentów.
– Tam, gdzie cena jest głównym wyznacznikiem, nie wygramy z cenami dumpingowymi, oferowanymi przez silnie dotowany przemysł chiński – ostrzega Wyczesany.
W przypadku urządzeń przemysłowych i infrastruktury technicznej najniższa cena zakupu nie zawsze oznacza najniższy koszt w całym okresie użytkowania. Istotne są również serwis, dostępność części zamiennych, możliwość naprawy, bezpieczeństwo danych i pewność dostaw.
Jeśli te elementy nie są odpowiednio uwzględniane w zamówieniu, dostawca oferujący niższą cenę początkową może uzyskać przewagę, nawet gdy konkurent zapewnia lepsze warunki eksploatacji lub większą kontrolę nad technologią.
Dla europejskiego przemysłu stawką jest nie tylko pojedynczy kontrakt. Długotrwała utrata zamówień może prowadzić do ograniczenia produkcji, redukcji zatrudnienia i zaniku kompetencji. Gdy moce wytwórcze znikną, ich odbudowa może być kosztowna i czasochłonna.
Inżynierowie stają się jednym z najważniejszych zasobów przemysłu
Konkurencja międzynarodowa to nie jedyne wyzwanie dla polskich firm. Coraz większe znaczenie ma dostępność pracowników, szczególnie inżynierów i specjalistów posiadających doświadczenie w rozwijaniu technologii oraz organizowaniu produkcji.
Wyczesany zwraca uwagę na różnice pomiędzy poszczególnymi segmentami rynku pracy. W niektórych branżach dostępność specjalistów jest wystarczająca, w innych występują poważne niedobory.
– Na pewno obserwujemy znaczące problemy z dostępnością inżynierów. Tworzy się luka pokoleniowa między starszymi inżynierami a młodszą kadrą, co w najbliższych latach może prowadzić do nasilonej konkurencji na rynku o młodych inżynierów, którzy chcieliby związać się z firmą na dłużej – powiedział prezes Apatora.
Przemysł potrzebuje specjalistów nie tylko do projektowania nowych urządzeń, ale również do nadzorowania procesów, utrzymania ruchu, kontroli jakości i rozwiązywania problemów technicznych. Takich kompetencji nie zawsze można szybko pozyskać poprzez rekrutację.
Doświadczenie zawodowe jest często zdobywane przez lata pracy przy rzeczywistych procesach produkcyjnych. Dlatego odejście doświadczonego inżyniera bez przygotowania następcy może oznaczać utratę wiedzy ważnej dla całego zakładu.
Firmy muszą więc inwestować w szkolenia, współpracować z uczelniami i planować przekazywanie kompetencji pomiędzy pokoleniami. Bez odpowiedniej kadry nawet dostęp do nowoczesnych maszyn i technologii nie gwarantuje wzrostu produktywności.
Automatyzacja i sztuczna inteligencja mogą pomóc w walce o produktywność
Jednym ze sposobów radzenia sobie z niedoborem pracowników jest automatyzacja. Może ona ograniczać zapotrzebowanie na część powtarzalnych czynności i pozwalać przedsiębiorstwom zwiększać wydajność bez proporcjonalnego wzrostu zatrudnienia.
Apator rozwija również zastosowania sztucznej inteligencji. Wyczesany wskazuje, że firma wykorzystuje AI w modelach predykcyjnych i sprawdza możliwości jej użycia w działalności operacyjnej.
– Prowadzimy projekty, w których wykorzystujemy sztuczną inteligencję w modelach predykcyjnych. Zaczynamy weryfikować także możliwość wykorzystania AI w działalności operacyjnej – powiedział.
Kluczowe pozostają konkretne efekty wdrożeń, a nie sama obecność nowej technologii.
– Kryterium są jednak rzeczywiste korzyści z wprowadzenia i zastosowania algorytmów w konkretnych dziedzinach – zaznaczył prezes Apatora.
Szczególnie duży potencjał występuje w obszarach opartych na powtarzalnych czynnościach i analizie danych. AI może pomagać w wykrywaniu nieprawidłowości, przewidywaniu awarii, optymalizacji procesów i planowaniu produkcji. W administracji może wspierać zadania, które wymagają przetwarzania dużej liczby podobnych informacji.
– Inwestować w sztuczną inteligencję warto praktycznie wszędzie. Gdzie może być wykorzystana najbardziej efektywnie? Zwłaszcza tam, gdzie praca jest powtarzalna, zarówno przy przypadku danych, jak i procesów; także w działalności produkcyjnej, szczególnie w analityce procesów, modeli produkcyjnych czy w utrzymaniu ruchu (maintenance). W administracji AI może też być stosowana wszędzie tam, gdzie widać standardowe, powtarzalne procesy – ocenia Wyczesany.
Automatyzacja i sztuczna inteligencja nie zastąpią jednak strategii rozwoju, kompetentnych pracowników ani dobrze zorganizowanej produkcji. Ich zadaniem powinno być rozwiązywanie konkretnych problemów i poprawa efektywności.
Rosnące koszty pracy wymuszają zmianę modelu gospodarczego
Wzrost wynagrodzeń jest jednym z wyzwań dla przedsiębiorstw, które konkurują na międzynarodowych rynkach. Wyczesany wskazuje, że wzrost płacy minimalnej w Polsce w ostatnich latach przekroczył 30 proc.
– Oczywiście, że mocno! Wzrost płacy minimalnej w ostatnich latach wyniósł ponad 30 proc. A nie dotyczy on przecież tylko najniższych wynagrodzeń, automatycznie przekłada się na całą siatkę płac – powiedział, odpowiadając na pytanie o wpływ rosnących kosztów pracy na grupę Apator.
Podwyżki na najniższych stanowiskach mogą zwiększać presję na wynagrodzenia w całej organizacji. Dla przedsiębiorstwa oznacza to konieczność dostosowania kosztów zatrudnienia i poszukiwania sposobów na zwiększenie wydajności.
Polska nie może w dłuższej perspektywie opierać konkurencyjności wyłącznie na niższych kosztach pracy niż w bogatszych krajach Europy. Wraz ze wzrostem wynagrodzeń ta przewaga będzie się zmniejszać.
Trwalszą podstawą rozwoju powinny być produkty o większej wartości dodanej, lepsza organizacja procesów, automatyzacja i własne technologie. To one pozwalają zwiększać wartość produkcji bez konieczności opierania modelu biznesowego na utrzymywaniu niskich płac.
Europa musi przyspieszyć odbudowę przemysłu
Unia Europejska zaczyna mocniej akcentować potrzebę zwiększenia odporności przemysłu i ograniczenia zależności od dostawców zewnętrznych. Jednym z przykładów jest inicjatywa Industrial Accelerator Act, której celem jest pobudzanie rozwoju europejskiej produkcji.
W dyskusji o inicjatywie wskazano cel zwiększenia udziału przemysłu w unijnym PKB do 20 proc. do 2035 r., wobec około 14 proc. obecnie. Rozważane są także rozwiązania, które miałyby zwiększać udział europejskich komponentów w wybranych zamówieniach publicznych.
Zdaniem Wyczesanego problemem pozostaje tempo podejmowania decyzji.
– W różnych obszarach Unia Europejska na pewno ma sporo do nadrobienia, lecz tempo „procesów decyzyjnych” pozostaje niewystarczające – powiedział.
Prezes Apatora dostrzega jednocześnie pierwsze sygnały, że Unia zaczyna reagować na skutki przenoszenia produkcji poza wspólnotę. Odbudowa zdolności wytwórczych wymaga jednak długofalowych inwestycji, stabilnych przepisów i warunków umożliwiających firmom konkurowanie na globalnym rynku.
– To duża słabość Unii, z długofalowymi skutkami. Polska nadal dysponuje wysokimi kompetencjami technologicznymi w różnych dziedzinach, a jednocześnie utrzymuje realne zdolności wytwórcze. To nasza istotna przewaga: w Polsce potrafimy łączyć kompetencje technologiczne, wytwórcze i merytoryczne – podkreślał Wyczesany.
Odbudowa przemysłu nie oznacza konieczności produkowania wszystkiego w Europie. Chodzi raczej o utrzymanie zdolności w tych obszarach, które mają strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa gospodarczego, rozwoju technologii i konkurencyjności.
Polska ma potencjał, ale potrzebuje konsekwentnej strategii
Wyczesany uważa, że polski przemysł przeszedł trudną transformację, która pozwoliła przedsiębiorstwom zdobyć doświadczenie w radzeniu sobie z kryzysami i zmiennymi warunkami gospodarczymi.
– Myślę, że w wielu punktach wyprzedziliśmy już tzw. stare kraje Unii w dynamizmie i umiejętności odnalezienia się w sytuacjach kryzysowych. Stało się tak, gdyż przez ostatnie 20-30 lat polski przemysł przeszedł długą, pełną perturbacji i trudnych wyzwań drogę, która pozwoliła mu zdobyć cenne doświadczenie – powiedział.
Prezes Apatora podkreśla również, że polscy przedsiębiorcy mają powody do optymizmu, choć nie oznacza to, że mogą ignorować rosnącą konkurencję.
– Zdecydowanie nie mamy się czego wstydzić jako polscy przedsiębiorcy, wręcz przeciwnie… Polska przez ostatnie kilkadziesiąt lat zmieniła się diametralnie. Jesteśmy nowoczesnym krajem z olbrzymim potencjałem. To, że w wielu miejscach świata Polska jest wskazywana jako przykład dynamicznego wzrostu, opartego na zdrowych fundamentach, nie jest przypadkowe – podkreślał.
W jego ocenie ostrożność finansowa polskich firm również nie musi być słabością.
– Polskie firmy bardzo często działają przy niskim poziomie zadłużenia. Nie nazwałbym tego zachowawczością, ale raczej przejawem zdrowego rozsądku. Przez ostatnie trzy dekady przeszliśmy trudną drogę i podchodzimy do prowadzenia biznesu z ostrożnością, co wcale nie jest wadą. To podejście bardzo praktyczne – ocenił Wyczesany.
Dalszy rozwój wymaga jednak wykorzystania tego potencjału. Polskie przedsiębiorstwa potrzebują warunków do inwestowania, zwiększania skali produkcji, rozwijania technologii i zdobywania zagranicznych rynków. Ważne są także lepsza koordynacja wsparcia eksportowego, odpowiednio zaprojektowane zamówienia publiczne i polityka, która nie ogranicza się do pomocy firmom na wczesnym etapie rozwoju.
Stawką jest nie tylko wynik finansowy poszczególnych spółek. Chodzi również o miejsca pracy, wpływy podatkowe, bezpieczeństwo dostaw oraz utrzymanie kompetencji, których odbudowa może zająć wiele lat.
Polska wciąż ma przemysłowe atuty, które mogą stać się podstawą kolejnego etapu rozwoju. Warunkiem jest jednak konsekwentne wspieranie krajowych technologii, budowanie większych przedsiębiorstw i stworzenie takich warunków konkurencji, w których polskie firmy będą mogły skutecznie walczyć o klientów w kraju i za granicą.
Fot. Flickr

