Globalny popyt na ropę osiągnie szczyt około 2030 roku, po czym spadnie do 90-95 mln baryłek dziennie w 2035 roku. To nie koniec ery ropy, ale fundamentalna zmiana – paliwa transportowe będą tracić na znaczeniu, a petrochemia zyska. Przed przemysłem petrochemicznym stoją trzy wyzwania: dekarbonizacja, recykling chemiczny i konkurencja z Azją. W grze są trzy scenariusze: bazowy (ceny 70-90 dolarów), przyspieszonej transformacji (50-60 dolarów) i geopolitycznej fragmentacji (60-120 dolarów).

• Scenariusz bazowy zakłada stopniowy spadek popytu na paliwa i wzrost znaczenia petrochemii. Spadek zużycia benzyny i oleju napędowego o 5-10 mln baryłek dziennie zostanie częściowo skompensowany wzrostem popytu na naftę i LPG o 2-3 mln baryłek dziennie.
• W scenariuszu przyspieszonej transformacji ceny ropy mogą spaść do 50-60 dolarów, a 30-40 proc. europejskich mocy rafineryjnych stanie się nieopłacalna. Przetrwają tylko rafinerie zintegrowane z produkcją petrochemiczną.
• Scenariusz geopolitycznej fragmentacji zakłada ropę jako broń i ceny od 60 do 120 dolarów w zależności od napięć. Blokada Cieśniny Ormuz i konflikty na Bliskim Wschodzie mogą utrzymać popyt na poziomie 95-100 mln baryłek dziennie. W tym wariancie rządy mogą subsydiować nierentowne rafinerie jako element bezpieczeństwa energetycznego, a Europa będzie płacić wyższe ceny za surowce petrochemiczne.

Większość wiarygodnych prognoz – Międzynarodowej Agencji Energetycznej, OPEC i banków inwestycyjnych – zakłada, że globalny popyt na ropę osiągnie swój szczyt około 2030 roku, a następnie wejdzie w fazę powolnego, ale systematycznego spadku. Nie oznacza to końca ery ropy, ale fundamentalną zmianę struktury popytu: spadek zużycia paliw transportowych będzie stopniowo kompensowany wzrostem zapotrzebowania na surowce petrochemiczne. W tym scenariuszu globalny popyt na ropę spada z obecnego poziomu około 100 mln baryłek dziennie do około 90-95 mln baryłek dziennie w 2035 roku. Spadek nie jest gwałtowny – to raczej powolna erozja, która daje przemysłowi czas na adaptację. Ceny ropy utrzymują się w przedziale 70-90 dolarów za baryłkę, co jest poziomem opłacalnym dla większości producentów z Bliskiego Wschodu, ale już problematycznym dla kosztownych złóż, takich jak kanadyjskie piaski roponośne czy amerykańskie łupki.

W transporcie drogowym dynamiczny wzrost sprzedaży samochodów elektrycznych – w Chinach już 50 proc. nowych aut – oraz spadek efektywności floty spalinowej spowodują spadek popytu na benzynę i olej napędowy o 5-10 mln baryłek dziennie. W transporcie lotniczym stopniowe wprowadzanie e-paliw będzie postępować, ale tempo zastępowania floty pozostanie wolne, co przełoży się na wolniejszy niż wcześniej wzrost popytu na paliwo lotnicze. W transporcie morskim wprowadzenie regulacji Międzynarodowej Organizacji Morskiej oraz rozwój napędów metanolowych i amoniakalnych spowodują spadek popytu na mazut i wzrost na LNG i metanol. W przemyśle petrochemicznym rosnący popyt na tworzywa sztuczne w Azji i Afryce oraz rozwój recyklingu chemicznego przełożą się na wzrost popytu na naftę i LPG o 2-3 mln baryłek dziennie. W ogrzewnictwie i energetyce stopniowe odchodzenie od ropy na rzecz gazu, odnawialnych źródeł energii i pomp ciepła przyniesie spadek popytu o 1-2 mln baryłek dziennie.

Konsekwencje dla przemysłu petrochemicznego w scenariuszu bazowym są znaczące. Rafinerie muszą dostosować swoje konfiguracje do zmieniającego się popytu. Spada zapotrzebowanie na benzynę i olej napędowy, rośnie na naftę, która jest surowcem do produkcji tworzyw sztucznych. Rafinerie, które nie zainwestują w instalacje pogłębionego przerobu, takie jak hydrokraking czy reforming katalityczny, staną się nieopłacalne. Producenci tworzyw sztucznych w Europie znajdują się pod presją – chińskie i bliskowschodnie koncerny, takie jak SABIC czy Sinopec, produkują taniej, korzystając z tańszej energii i niższych kosztów pracy. Przetrwają ci, którzy postawią na recykling chemiczny i biotworzywa. Gospodarki Zatoki Perskiej pozostają kluczowymi graczami, ale muszą dywersyfikować swoje gospodarki – wizja 2030 Arabii Saudyjskiej i podobne programy zakładają ograniczenie zależności od ropy, ale w praktyce to wciąż ropa finansuje transformację.

Scenariusz przyspieszonej transformacji

Wariantem bardziej radykalnym, ale możliwym, jest scenariusz, w którym polityka klimatyczna Unii Europejskiej, Chin i USA zostaje zaostrzona. Zakaz sprzedaży nowych samochodów spalinowych w UE i w niektórych stanach USA po 2035 roku, połączony z szybkim rozwojem biopaliw i e-paliw, powoduje gwałtowniejszy niż zakładano spadek popytu na ropę. Dodatkowym impulsem może być rewolucja w bateriach – na przykład ogniwa sodowo-jonowe, które nie wymagają litu i kobaltu – co przyspiesza elektryfikację nawet w krajach rozwijających się. W tym scenariuszu globalny popyt na ropę spada do 75-80 mln baryłek dziennie w 2035 roku, co oznacza spadek o 20-25 proc. w stosunku do 2025 roku. Ceny ropy załamują się do poziomu 50-60 dolarów za baryłkę, co czyni nieopłacalnymi kosztowne złoża, takie jak łupki, piaski roponośne czy złoża głębokowodne.

Konsekwencje dla przemysłu petrochemicznego w tym scenariuszu są dramatyczne. W Europie dochodzi do konsolidacji rafinerii – szacuje się, że nawet 30-40 proc. europejskich mocy rafineryjnych stanie się nieopłacalna. Zamknięcie rafinerii w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji i Hiszpanii będzie nieuniknione. Przetrwają tylko rafinerie zintegrowane z produkcją petrochemiczną – te, które produkują głównie paliwa, zostaną przekształcone w terminale paliwowe lub zamknięte. Rośnie znaczenie recyklingu chemicznego. Jeśli nowe tworzywa sztuczne będą drogie ze względu na spadek popytu na naftę i rosnące koszty emisji CO₂, recykling chemiczny – który pozwala odzyskiwać monomery z odpadów – stanie się opłacalny nawet bez dotacji. Bliski Wschód traci część wpływów – kraje Zatoki Perskiej, które przez lata finansowały swoje budżety z eksportu ropy, muszą radykalnie przyspieszyć dywersyfikację. Niektóre, jak Bahrajn czy Oman, mogą stanąć przed kryzysem finansowym.

Kto zyskuje w tym scenariuszu? Przede wszystkim producenci biotworzyw, takich jak PLA i PHA, firmy recyklingowe, na przykład Elemental Holding w Polsce, oraz koncerny petrochemiczne z Azji, które korzystają z niższych kosztów produkcji. Zyskują także konsumenci – niższe ceny paliw przejściowo obniżają koszty transportu, ale długoterminowo wyższe ceny tworzyw sztucznych uderzą w przemysł opakowaniowy i budowlany. Kto traci? Producenci ropy z wysokim kosztem wydobycia, czyli amerykańskie łupki, kanadyjskie piaski roponośne i wenezuelska ropa ciężka. Traci też Rosja, która w tym scenariuszu traci nie tylko rynek europejski, ale także globalną zdolność do wpływania na ceny.

Scenariusz geopolitycznej fragmentacji

Trzeci scenariusz zakłada, że transformacja energetyczna nie przebiega tak szybko, jak zakładają optymiści, a rynek ropy pozostaje napięty i podatny na wstrząsy geopolityczne. Główne założenia to blokada Cieśniny Ormuz – co już miało miejsce w marcu 2026 roku – eskalacja konfliktu na Bliskim Wschodzie, ale także rosnące napięcia między USA a Chinami oraz między Rosją a Europą. W tym scenariuszu globalny popyt na ropę utrzymuje się na poziomie 95-100 mln baryłek dziennie w 2035 roku, ponieważ elektryfikacja postępuje wolniej z powodu braku surowców do baterii, oporu społecznego i słabej infrastruktury ładowania. Ceny ropy są wyjątkowo zmienne – od 120 dolarów za baryłkę w okresach napięć do 60 dolarów w okresach odprężenia. Przemysł petrochemiczny jest w dużym stopniu uzależniony od dostaw surowców z Bliskiego Wschodu i Rosji, co czyni go podatnym na szoki podażowe.

Konsekwencje dla przemysłu petrochemicznego w tym scenariuszu są złożone. Rafinerie w Europie zyskują na znaczeniu jako element bezpieczeństwa energetycznego – rządy mogą subsydiować ich działalność, nawet jeśli są nieopłacalne rynkowo, by zapewnić niezależność w czasach kryzysu. Rosną zapasy strategiczne surowców petrochemicznych, takich jak nafta, LPG i benzen – podobnie jak dziś zapasy ropy i gazu. Producenci tworzyw sztucznych w Europie są zmuszeni do płacenia wyższych cen za surowce, co podnosi koszty produkcji i osłabia konkurencyjność wobec Azji. Rozwija się lokalna produkcja biotworzyw i recykling – nie tyle ze względów klimatycznych, ile z powodów bezpieczeństwa surowcowego.

Kto zyskuje w tym scenariuszu? Przede wszystkim państwa produkujące ropę: Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Irak, a także Rosja, która nawet jeśli ograniczy eksport do Europy, może sprzedawać do Azji po wyższych cenach. Zyskują także amerykańscy producenci łupków, którzy mogą uruchamiać nieużywane moce w odpowiedzi na wysokie ceny. Kto traci? Europejski przemysł petrochemiczny, który płaci więcej za surowce i traci konkurencyjność. Konsumenci, którzy płacą wyższe ceny za paliwa i produkty z tworzyw sztucznych. Kraje rozwijające się, takie jak Indie i państwa Afryki, które są szczególnie wrażliwe na wzrost cen energii.

3 wyzwania dla przemysłu petrochemicznego po 2035 roku. Dekarbonizacja, recykling chemiczny i konkurencja z Azją

Niezależnie od scenariusza, przed przemysłem petrochemicznym stoją trzy kluczowe wyzwania, które zdefiniują jego kształt po 2035 roku. Pierwszym jest dekarbonizacja produkcji. Produkcja tworzyw sztucznych jest emisyjna – nie tylko ze względu na spalanie paliw w procesach technologicznych, ale także dlatego, że surowiec zawiera węgiel, który prędzej czy później trafi do atmosfery. W perspektywie 2035 roku przemysł petrochemiczny będzie musiał zmierzyć się z regulacjami nakładającymi koszty na emisje CO₂, takimi jak CBAM i EU ETS. Rozwiązania to wychwyt CO₂, czyli instalacje do wychwytywania dwutlenku węgla z kominów i magazynowania go pod ziemią – to drogie, ale dla niektórych procesów, jak produkcja etylenu, może być jedyną opcją. Zielony wodór jako źródło ciepła w procesach krakingowych, zastępujący gaz ziemny, oraz biotworzywa, czyli produkcja tworzyw z biomasy, na przykład z trzciny cukrowej, kukurydzy czy odpadów rolnych. To rozwiązanie już istnieje w postaci PLA i PHA, ale jest droższe od tworzyw konwencjonalnych.

Drugim wyzwaniem jest recykling chemiczny jako nowy filar gospodarki. Recykling mechaniczny, polegający na rozdrabnianiu, myciu i przetapianiu, nie jest w stanie przetworzyć wszystkich odpadów plastikowych – zwłaszcza wielowarstwowych, zanieczyszczonych lub zdegradowanych. Recykling chemiczny, obejmujący pirolizę, depolimeryzację i rozpuszczanie, pozwala rozłożyć tworzywa z powrotem na monomery, które można użyć do produkcji nowych plastików o jakości surowca pierwotnego. W perspektywie 2035 roku recykling chemiczny może dostarczać 10-20 proc. surowców dla przemysłu petrochemicznego w Europie, zwłaszcza jeśli UE wprowadzi obowiązek zawartości recyklatu w nowych produktach – już dziś dla butelek PET wymagane jest 25-30 proc. recyklatu. To tworzy nowy rynek dla firm takich jak Elemental Holding, które budują instalacje do przetwarzania odpadów na surowce.

Trzecim wyzwaniem jest konkurencja z Azją i Bliskim Wschodem. Europa nie jest konkurencyjna kosztowo w produkcji podstawowych tworzyw sztucznych, takich jak polipropylen, polietylen czy PET. Nowe moce powstają w Chinach, Indiach, Wietnamie oraz w krajach Zatoki Perskiej, gdzie tania energia z gazu ziemnego daje przewagę. Aby przetrwać, europejski przemysł petrochemiczny musi skoncentrować się na specjalistycznych tworzywach, takich jak polimery inżynieryjne, kompozyty czy tworzywa do druku 3D, na zamkniętym obiegu – recyklingu i biotworzywach – oraz na bliskości klienta, czyli krótkich łańcuchach dostaw dla przemysłu motoryzacyjnego, opakowaniowego i medycznego.

Konsekwencje dla Polski

Polska, jako kraj z rozbudowanym przemysłem petrochemicznym, w którym działają Orlen, Grupa Azoty, PCC Rokita i Ciech, jest szczególnie narażona na zmiany na rynku ropy i gazu. W zależności od scenariusza, konsekwencje będą różne. W scenariuszu bazowym, zakładającym stopniowy spadek popytu na paliwa i utrzymanie cen na poziomie 70-90 dolarów, Polska ma szansę na utrzymanie swojej pozycji, pod warunkiem że Orlen zdywersyfikuje swoje rafinerie w Płocku, Gdańsku i Litvinovie w kierunku produkcji petrochemicznej, a nie tylko paliw. Grupa Azoty, która boryka się z długiem wynoszącym 11 mld zł, musi przetrwać kryzys finansowy i zainwestować w biotworzywa oraz recykling. Kluczowe będzie również rozwinięcie recyklingu chemicznego – tu Polska ma potencjał dzięki Elemental Holding i Instytutowi Metali Nieżelaznych w Gliwicach.

W scenariuszu przyspieszonej transformacji, zakładającym gwałtowny spadek popytu na paliwa i niskie ceny ropy, Polska może stracić część swoich mocy rafineryjnych. Rafineria w Gdańsku i Płocku są nowoczesne, ale jeśli popyt na paliwa spadnie o 30-40 proc., część instalacji stanie się zbędna. Z drugiej strony, niższe ceny ropy obniżą koszty surowców dla petrochemii, co może pomóc Grupie Azoty i PCC Rokita – o ile uda im się konkurować z Azją. W scenariuszu geopolitycznym, zakładającym wysokie i zmienne ceny oraz blokady szlaków, Polska zyskuje jako kraj tranzytowy. Porty w Gdańsku, Gdyni i Świnoujściu mogą stać się hubami dla importu LNG i surowców petrochemicznych. Jednocześnie wysokie ceny ropy uderzą w polskich kierowców i przemysł energochłonny, w tym huty, cementownie i chemię, co może spowolnić wzrost gospodarczy.

Nowa mapa energetyczna Europy. Kto wygrywa na transformacji?

Opracowano na podstawie: prognoz Międzynarodowej Agencji Energetycznej, danych OPEC, analiz banków inwestycyjnych, raportów dotyczących recyklingu chemicznego, informacji o Grupie Azoty i Orlenie, danych o cenach ropy oraz publikacji branżowych poświęconych przyszłości przemysłu petrochemicznego.

Fot. Unsplash.