Putin uderzył w giganta tytoniowego

Putin podpisał dekret, na mocy którego rosyjskie aktywa Japan Tobacco International (JTI) zostały objęte tymczasowym zarządem lokalnej spółki Industrial Assets. Decyzja dotyczy czterech przedsiębiorstw i pozbawia japoński koncern kontroli nad jednym z najważniejszych rynków. Rosyjski biznes odpowiada za około 10 proc. przychodów Japan Tobacco Group i aż 25 proc. jej zysku operacyjnego.

Rosyjskie przepisy pozwalają obejmować zagraniczne przedsiębiorstwa tymczasowym zarządem na podstawie dekretów prezydenckich. Mechanizm ten nie musi oznaczać formalnej nacjonalizacji ani przeniesienia własności udziałów na państwo. W praktyce może jednak doprowadzić do utraty przez dotychczasowego właściciela kontroli nad działalnością firmy.

Podmiot wyznaczony przez rosyjskie władze przejmuje zarządzanie aktywami i może podejmować decyzje dotyczące bieżącego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Dotychczasowy właściciel zostaje wówczas odsunięty od realnego wpływu na działalność biznesu, mimo że formalna struktura własnościowa może pozostać bez zmian.

Takie rozwiązanie Rosja wykorzystuje wobec zagranicznych przedsiębiorstw od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji na Ukrainę. Władze w Moskwie uzasadniają podobne działania koniecznością ochrony rosyjskich interesów przed państwami uznawanymi za nieprzyjazne. W przypadku JTI dekret nie zawiera jednak szczegółowego wyjaśnienia przyczyn decyzji.

Cztery przedsiębiorstwa JTI przechodzą pod rosyjski zarząd

Tymczasowym zarządem objęto udziały w czterech spółkach należących do japońskiego koncernu: JTI Donskoy Tabak, Petro, JTI Yelets oraz Kres Neva. Zarządzanie przejęła rosyjska spółka Industrial Assets.

Przedsiębiorstwa te odpowiadają za istotną część działalności produkcyjnej i przetwórczej JTI w Rosji. Donskoy Tabak i Petro zajmują się produkcją wyrobów tytoniowych, natomiast pozostałe podmioty prowadzą działalność związaną z przetwarzaniem surowców.

JTI jest jednym z największych producentów papierosów na rosyjskim rynku. Koncern posiada tam cztery zakłady produkcyjne, zlokalizowane w Petersburgu, Rostowie nad Donem, obwodzie lipieckim i obwodzie leningradzkim. Zatrudnia około 4 tys. osób i odpowiada za mniej więcej 40 proc. rosyjskiego rynku papierosów.

W portfolio firmy znajdują się między innymi marki Winston, Camel, Sobranie, LD i Glamour. Oznacza to, że decyzja rosyjskich władz obejmuje działalność o dużym znaczeniu zarówno dla lokalnego rynku, jak i dla globalnej struktury biznesowej Japan Tobacco Group.

Rosja odpowiada za jedną czwartą zysku operacyjnego Japan Tobacco

Największe znaczenie decyzji Putina wynika z finansowej pozycji rosyjskiego biznesu w całej grupie. Rosja odpowiada za około 10 proc. przychodów Japan Tobacco Group, ale generuje aż jedną czwartą jej zysku operacyjnego.

Ta różnica pokazuje, że rosyjska działalność jest dla koncernu wyjątkowo rentowna. Utrata kontroli nad tamtejszymi zakładami może więc mieć znacznie większe konsekwencje dla wyniku finansowego niż sugerowałby sam udział Rosji w przychodach.

Przychody pokazują wartość sprzedaży produktów i usług, natomiast zysk operacyjny uwzględnia koszty prowadzenia działalności. Jeżeli jeden rynek odpowiada za 25 proc. zysku operacyjnego, oznacza to, że jego znaczenie dla rentowności całej grupy jest nieproporcjonalnie duże w stosunku do udziału w sprzedaży.

Dla inwestorów Japan Tobacco decyzja rosyjskich władz oznacza ryzyko związane nie tylko z przyszłymi przychodami, ale również z możliwością utraty dostępu do wypracowywanych zysków. Koncern może nadal formalnie posiadać udziały w spółkach, ale bez kontroli nad ich działalnością jego możliwości wpływania na wyniki są poważnie ograniczone.

Japonia zaprotestowała i domaga się cofnięcia decyzji Putina

Rosyjskie działania spotkały się z reakcją władz Japonii. Tokio zażądało natychmiastowego cofnięcia decyzji o objęciu aktywów JTI tymczasowym zarządem. Japoński rząd traktuje sprawę jako poważny problem dotyczący interesów przedsiębiorstwa związanego z gospodarką kraju.

Minister finansów Japonii Satsuki Katayama wyraziła sprzeciw wobec działań rosyjskich władz. Sprawa ma szczególne znaczenie również ze względu na strukturę właścicielską Japan Tobacco. Japońskie Ministerstwo Finansów posiada bowiem około 37,55 proc. udziałów w koncernie.

Oznacza to, że Japan Tobacco nie jest wyłącznie prywatnym przedsiębiorstwem prowadzącym działalność na zagranicznych rynkach. Państwo japońskie pozostaje jego istotnym akcjonariuszem, a decyzja dotycząca rosyjskich aktywów dotyka również interesów publicznych.

Spór wpisuje się w szersze napięcia między Tokio i Moskwą. Japonia przyłączyła się do sankcji nakładanych na Rosję po rozpoczęciu inwazji na Ukrainę, a stosunki gospodarcze obu państw pozostają obciążone konsekwencjami wojny.

JTI zainwestowało w Rosji miliardy dolarów

Historia obecności Japan Tobacco na rosyjskim rynku sięga 1999 roku. Przez ponad dwie dekady koncern rozwijał tam produkcję, rozbudowywał zakłady i przejmował lokalne przedsiębiorstwa. Łączna wartość inwestycji JTI w Rosji miała wynieść około 4,6 mld dolarów.

Jednym z najważniejszych etapów ekspansji było przejęcie w 2018 roku rosyjskiej firmy Donskoy Tabak. Transakcja wzmocniła pozycję JTI i zwiększyła skalę działalności koncernu w kraju.

Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny w Ukrainie firma zdecydowała się wstrzymać nowe inwestycje w rosyjską produkcję i marketing. Nie oznaczało to jednak całkowitego wycofania się z rynku. JTI nadal prowadziło działalność, utrzymywało zakłady i zatrudniało tysiące pracowników.

Teraz koncern musi zmierzyć się z sytuacją, w której jego wieloletnie inwestycje znalazły się poza bezpośrednią kontrolą właściciela. Tymczasowy zarząd może utrudnić podejmowanie decyzji dotyczących produkcji, sprzedaży, finansowania i przyszłości rosyjskich przedsiębiorstw.

Zachodnie koncerny już wcześniej traciły kontrolę nad rosyjskimi aktywami

Przypadek JTI nie jest pierwszym, w którym rosyjskie władze przejęły zarządzanie majątkiem zagranicznej firmy. Podobne działania dotyczyły wcześniej przedsiębiorstw z różnych sektorów gospodarki, w tym przemysłu spożywczego, handlu i energetyki.

Wśród firm, których rosyjskie aktywa znalazły się pod kontrolą wyznaczonych przez Kreml zarządców, były między innymi przedsiębiorstwa powiązane z zachodnimi koncernami Nestlé, Metro i Auchan. Podobne problemy dotknęły również międzynarodowe firmy tytoniowe.

Imperial Brands przekazało rosyjski biznes lokalnemu partnerowi po rozpoczęciu wojny. Z kolei British American Tobacco ogłosiło sprzedaż swoich rosyjskich aktywów lokalnemu konsorcjum. W obu przypadkach firmy zdecydowały się na wyjście z rynku, choć warunki takich transakcji i możliwości odzyskania zainwestowanego kapitału były ograniczone przez rosyjskie realia gospodarcze i polityczne.

Sytuacja JTI jest jednak szczególna, ponieważ koncern nie ogłosił całkowitego wycofania się z Rosji. Tymczasowy zarząd oznacza, że o przyszłości zakładów i ich działalności mogą teraz decydować podmioty wskazane przez rosyjskie władze.

Koncern analizuje dalsze działania

Japan Tobacco International poinformowało, że analizuje sytuację i możliwe sposoby reakcji. Firma deklaruje, że priorytetem pozostaje bezpieczeństwo pracowników oraz partnerów biznesowych.

Koncern musi jednocześnie ocenić skutki prawne, finansowe i operacyjne decyzji rosyjskich władz. Jednym z najważniejszych problemów jest ustalenie, czy i w jakim zakresie będzie mógł nadal wpływać na działalność przedsiębiorstw objętych tymczasowym zarządem.

Dla Japan Tobacco stawką jest nie tylko kontrola nad czterema spółkami i zakładami produkcyjnymi. Rosyjski biznes odpowiada za około jedną czwartą zysku operacyjnego całej grupy, a jego przyszłość może bezpośrednio wpłynąć na globalne wyniki jednego z największych producentów wyrobów tytoniowych na świecie.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu