Sejm uchwalił w piątek nowelizację ustawy o zakazie tzw. greenwashingu, czyli reklamowania produktów jako przyjaznych dla środowiska bez odpowiedniego certyfikatu. Za uchwaleniem ustawy głosowało 236 posłów, 199 było przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Teraz ustawą zajmie się Senat.
Nowelizacja została zaproponowana przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i dotyczy ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta. Nowe przepisy mają ograniczyć stosowanie własnych, nieweryfikowanych oznaczeń ekologicznych, które mogą wprowadzać konsumentów w błąd. Oznaczenia i znaki informujące o wpływie produktu na środowisko będą mogły być stosowane tylko wtedy, gdy zostaną potwierdzone przez uznany system certyfikacji lub ustanowione przez instytucję publiczną.
Tylko certyfikaty
Przedsiębiorcy nie będą mogli używać ogólnych haseł na produktach, takich jak ekologiczny, zielony lub przyjazny dla środowiska, jeśli nie będą mogli ich potwierdzić wiarygodnymi dowodami.
Zakazane ma być również przedstawianie produktów jako bardziej przyjaznych dla środowiska bez potwierdzenia takich twierdzeń. Nowela wprowadza także definicje pojęć takich jak towar, twierdzenie dotyczące ekologiczności, ogólne twierdzenie dotyczące ekologiczności, oznakowanie dotyczące zrównoważonego charakteru, trwałość, aktualizacja oprogramowania czy funkcjonalność. Dzięki temu przepisy mają być bardziej precyzyjne i trudniejsze do obejścia.
Konsumenci przed zakupem mają otrzymywać więcej informacji na temat tego, czy dany produkt można naprawić oraz w jakim zakresie jest to możliwe. W przypadku treści i usług cyfrowych oraz urządzeń elektronicznych i innych produktów wykorzystujących oprogramowanie konsumenci będą informowani o okresie, przez jaki producent będzie zapewniał aktualizacje.
Jeżeli producent zaoferuje dodatkową gwarancję trwałości, informacja o niej ma być przedstawiana w sposób jednolity w całej Unii Europejskiej.
Czarne praktyki
W ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym rozszerzony został katalog tzw. czarnych praktyk rynkowych o 12 nowych, określonych unijną dyrektywą 2024/825. To między innymi twierdzenie, że produkt ma neutralny, ograniczony lub pozytywny wpływ na środowisko pod względem emisji gazów cieplarnianych, jeśli uzasadniane jest to wyłącznie kompensowaniem tych emisji.
Zakazane będzie także przedstawianie cech wynikających z wymogów nałożonych na wszystkie produkty jako cechy wyróżniającej daną ofertę.
Nowe przepisy zakazują również zatajania przed konsumentem informacji o tym, że aktualizacja oprogramowania będzie miała negatywny wpływ na funkcjonowanie produktów cyfrowych oraz przedstawiania towaru jako nadającego się do naprawy, w sytuacji gdy tak nie jest.
Katalog informacji, które mogą być przedmiotem praktyki wprowadzającej w błąd przy prezentacji produktu, został rozszerzony o cechy środowiskowe lub społeczne, a także aspekty związane z obiegiem zamkniętym, w tym trwałość, możliwość naprawy i zdolność do recyklingu.
Określone zostały również istotne informacje, których pominięcie przy porównywaniu produktów może oznaczać, że działanie przedsiębiorcy zostanie uznane za zaniechanie wprowadzające w błąd. Będą to między innymi informacje na temat metody porównania produktów.
Nowe przepisy mają wejść w życie po zatwierdzeniu przez Senat i podpisaniu przez prezydenta. Ustawa wdraża postanowienia unijnej dyrektywy, która zobowiązuje państwa członkowskie do zaostrzenia przepisów dotyczących ekologicznych deklaracji marketingowych. To kolejny krok Unii Europejskiej w kierunku zwiększenia przejrzystości rynku i ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami handlowymi. Kary za naruszenie nowych przepisów będą nakładane przez UOKiK.
Skala sankcji nie została jeszcze określona, ale zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami urzędu mogą one być dotkliwe dla firm, które będą wprowadzać konsumentów w błąd. Producenci i sprzedawcy będą mieli czas na dostosowanie swoich oznaczeń i informacji na opakowaniach do nowych wymogów.
Przepisy mają obowiązywać w całej Unii Europejskiej, co oznacza, że firmy działające na rynku międzynarodowym będą musiały stosować jednolite standardy we wszystkich państwach członkowskich. Nowelizacja ustawy jest odpowiedzią na rosnące zjawisko greenwashingu, które w ostatnich latach stało się poważnym problemem na rynku.
Konsumenci coraz częściej zwracają uwagę na ekologiczne aspekty produktów, ale nie zawsze mają możliwość zweryfikowania prawdziwości deklaracji producentów. Nowe przepisy mają to zmienić i zapewnić, że tylko produkty rzeczywiście przyjazne dla środowiska będą mogły być tak oznaczane.
UOKiK zapowiada kontrole i egzekwowanie nowych przepisów po ich wejściu w życie. Organizacje konsumenckie pozytywnie oceniły nowelizację, wskazując, że zwiększy ona ochronę konsumentów i poprawi przejrzystość rynku.
Przedstawiciele branży są bardziej podzieleni – część firm obawia się dodatkowych kosztów i obowiązków administracyjnych związanych z certyfikacją, ale wiele dużych przedsiębiorstw już dostosowuje swoje strategie marketingowe do nowych wymogów.
Unijna dyrektywa 2024/825, na której opiera się nowelizacja, została przyjęta w celu ujednolicenia przepisów w całej Unii i zapewnienia równej ochrony konsumentów we wszystkich państwach członkowskich. Polska jest jednym z pierwszych krajów, które wdrażają te przepisy na poziomie krajowym.

