Bank Szwecji (Riksbank) zalecił w środę gospodarstwom domowym posiadanie po 1000 koron (ok. 93 euro) w gotówce na osobę dorosłą w związku z niepewną sytuacją na świecie. To zalecenie w jednym z najbardziej cyfrowych krajów świata, gdzie 90 proc. transakcji w sklepach jest bezgotówkowych. Bank zachęca też do posiadania kart z różnych banków i innych cyfrowych metod płatności. Plany wprowadzenia e-pieniądza wstrzymano po ataku Rosji na Ukrainę w 2022.

• Bank Szwecji (Riksbank) zalecił gospodarstwom domowym posiadanie po 1000 koron szwedzkich (ok. 93 euro) w gotówce na osobę dorosłą. Rekomendacja wynika z niepewnej sytuacji na świecie i ma na celu zapewnienie podstawowej płynności w razie kryzysu.
• Szwecja jest jednym z najbardziej cyfrowych krajów świata – 90 proc. transakcji w sklepach odbywa się bezgotówkowo. Zalecenie posiadania gotówki jest więc znaczącą zmianą w podejściu do pieniądza fizycznego.
• Bank centralny zachęca też do posiadania kart bankowych z różnych banków oraz dostępu do innych cyfrowych metod płatności, by dywersyfikować ryzyko. To odpowiedź na doświadczenia z początku wojny w Ukrainie, gdy wielu Szwedów ruszyło do bankomatów.
• Riksbank pracował nad wprowadzeniem e-pieniądza (cyfrowej korony), ale plany te wstrzymano po pełnoskalowym ataku Rosji na Ukrainę w 2022 roku, gdy wzrosło znaczenie tradycyjnego pieniądza. Doświadczenia pokazały, że w sytuacjach kryzysowych ludzie sięgają po gotówkę.
• Rząd Szwecji przygotowuje ustawę nakazującą niektórym ważnym dla społeczeństwa punktom usługowym (np. aptekom) przyjmowanie gotówki. Problemem jest też malejąca liczba bankomatów, co może utrudnić realizację zaleceń banku centralnego.

Gdy w środę 4 marca 2026 roku Riksbank, centralny bank Szwecji, opublikował swoje nowe zalecenia dla gospodarstw domowych, wielu Szwedów przetarło oczy ze zdumienia. Instytucja, która przez lata konsekwentnie dążyła do eliminacji gotówki z obiegu i pracowała nad wprowadzeniem cyfrowej korony, czyli e-pieniądza, nagle zaleca swoim obywatelom, by trzymali w domach fizyczne banknoty i monety. Konkretnie chodzi o równowartość około 93 euro na każdego dorosłego członka rodziny, co ma stanowić zabezpieczenie na wypadek kryzysu, awarii systemów płatniczych lub eskalacji napięć międzynarodowych.

W rekomendacji bank centralny zachęca nie tylko do posiadania gotówki, ale także do korzystania z banknotów i monet w codziennych transakcjach, aby podtrzymać system obiegu pieniądza i nie dopuścić do całkowitego zaniku umiejętności posługiwania się fizycznymi środkami płatniczymi. Dodatkowym zaleceniem jest posiadanie w rodzinie kart bankowych z różnych banków oraz dostęp do innych cyfrowych metod płatności, co ma uchronić przed skutkami ewentualnej awarii systemu jednego dostawcy.

To wszystko dzieje się w kraju, który jest absolutnym globalnym liderem cyfryzacji płatności. W Szwecji 90 procent transakcji w sklepach odbywa się bez użycia gotówki, a w wielu miejscach, zwłaszcza w większych miastach, klient w ogóle nie ma możliwości zapłacenia banknotami, bo sklepy po prostu ich nie przyjmują. Przez lata uznawano to za dowód postępu i nowoczesności, a szwedzki model był chętnie cytowany przez zwolenników jak najszybszego odejścia od fizycznego pieniądza na całym świecie.

Rosyjska inwazja jako punkt zwrotny w myśleniu o bezpieczeństwie

Kluczowym momentem, który zmienił myślenie szwedzkich władz o gotówce, była rosyjska inwazja na Ukrainę w 2022 roku. To wtedy, w obliczu wybuchu wojny tuż za progiem Europy, wielu Szwedów po raz pierwszy od lat ruszyło do bankomatów, by wypłacić gotówkę i mieć ją w domach na wszelki wypadek. To masowe zachowanie obywateli uświadomiło władzom i bankowi centralnemu, że społeczeństwo, nawet tak zaawansowane technologicznie, w sytuacji realnego zagrożenia instynktownie wraca do najprostszych i najbardziej sprawdzonych form zabezpieczenia.

W efekcie plany wprowadzenia e-korony, czyli w pełni cyfrowego pieniądza emitowanego przez bank centralny, zostały wstrzymane, a przynajmniej znacząco spowolnione. Zamiast tego Riksbank zaczął stopniowo zmieniać swoją komunikację, zwracając uwagę na ryzyka związane z całkowitym odejściem od gotówki. Dziś, cztery lata po wybuchu wojny, w obliczu eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie, ataków na infrastrukturę krytyczną w Zatoce Perskiej i rosnącego napięcia między mocarstwami, bank centralny uznał, że nadszedł czas na oficjalne zalecenie, które dla wielu Szwedów i tak jest już od dawna realizowane w praktyce.

Rosnące ryzyko awarii systemów i ataków hybrydowych

Powody, dla których Riksbank zdecydował się na wydanie oficjalnej rekomendacji, są złożone i wykraczają daleko poza obawy przed konwencjonalną wojną. Współczesne systemy płatnicze są niezwykle skomplikowane i wrażliwe na różnego rodzaju zakłócenia. Cyberataki na infrastrukturę finansową, awarie systemów teleinformatycznych, przerwy w dostawie prądu, a nawet zwykłe błędy ludzkie mogą na wiele godzin, a nawet dni sparaliżować możliwość dokonywania transakcji bezgotówkowych. W takiej sytuacji osoby nieposiadające gotówki zostają praktycznie odcięte od możliwości zrobienia podstawowych zakupów, zapłacenia za leki czy skorzystania z usług.

Szwecja, jako jeden z najbardziej cyfrowych krajów, jest na te ryzyka szczególnie narażona. Im bardziej skomplikowany i zintegrowany system, tym więcej potencjalnych punktów awarii i tym trudniej szybko przywrócić jego działanie po zakłóceniach. Dlatego bank centralny, poza zaleceniem posiadania gotówki, sugeruje także posiadanie kart z różnych banków, co ma uchronić przed sytuacją, w której awaria dotknie jednego konkretnego dostawcę usług płatniczych.

Rząd Szwecji, dostrzegając ten problem, przygotowuje ustawę, która nakazałaby niektórym ważnym dla społeczeństwa punktom usługowym, na przykład aptekom, przyjmowanie gotówki. To ukłon w stronę osób starszych, wykluczonych cyfrowo oraz tych, które w sytuacji kryzysowej mogą nie mieć dostępu do płatności elektronicznych. Problemem pozostaje jednak malejąca liczba bankomatów, które przez lata były systematycznie likwidowane jako niepotrzebne w społeczeństwie bezgotówkowym. Dziś, gdy gotówka znów staje się potrzebna, okazuje się, że dostęp do niej jest w wielu miejscach bardzo utrudniony.

Lekcja dla Polski i Europy, czyli czy my też powinniśmy mieć gotówkę w domu

Szwedzkie zalecenie to sygnał, który powinien skłonić do refleksji także w Polsce i innych krajach Europy. Owszem, jesteśmy mniej zaawansowani w cyfryzacji płatności niż Szwecja, ale trend od lat jest ten sam: coraz więcej transakcji bezgotówkowych, coraz mniej bankomatów, coraz więcej sklepów, które patrzą na klienta ze zdziwieniem, gdy ten próbuje zapłacić banknotem. Jednocześnie rośnie skala zagrożeń: cyberataki na instytucje finansowe są codziennością, a napięcia geopolityczne osiągają poziomy niespotykane od dekad.

W Polsce pytanie o gotówkę w domach nabiera dodatkowego wymiaru w kontekście konfliktu na Bliskim Wschodzie i jego wpływu na ceny paliw, inflację i stabilność gospodarczą. W sytuacji gwałtownego wzrostu cen, paniki na rynkach czy przerw w dostawach prądu, posiadanie fizycznych pieniędzy może okazać się jedynym sposobem na dokonanie podstawowych zakupów. Systemy kart płatniczych, choć niezawodne na co dzień, w sytuacji kryzysowej mogą paść ofiarą przeciążenia, ataku hakerskiego lub zwykłej awarii technicznej.

Eksperci od bezpieczeństwa od lat apelują, by w każdym gospodarstwie domowym znajdowały się zapasy gotówki na kilka dni, a nawet tygodni normalnego funkcjonowania. Zalecenie szwedzkiego banku centralnego to pierwszy tak oficjalny sygnał z tak wysokiego szczebla, że nie jest to tylko rada dla przezornych, ale realne zalecenie wynikające z analizy ryzyka i oceny bieżącej sytuacji geopolitycznej. Warto je potraktować poważnie, nawet jeśli nasz własny rząd czy bank centralny na razie takich zaleceń nie wydają.

Statystyczny Polak zarabia 7145 zł. Nowe dane GUS

Fot. Corporate Finance Institute