Bruksela daje przemysłowi więcej darmowych uprawnień. 121 mln ton CO₂ poza rachunkiem

Unia Europejska uzgodniła zwiększenie puli bezpłatnych uprawnień do emisji CO₂ dla przemysłu energochłonnego. Nowe rozwiązanie ma zapewnić firmom około 121 mln dodatkowych uprawnień w latach 2026–2030. To istotna zmiana dla zakładów chemicznych, papierni oraz producentów szkła i ceramiki, które mierzą się z wysokimi kosztami energii i polityki klimatycznej.

Europejski przemysł od kilku lat zmaga się z presją kosztową. Wysokie ceny energii, konkurencja ze strony producentów spoza UE oraz konieczność inwestowania w ograniczanie emisji osłabiają pozycję europejskich fabryk. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy branż, w których procesów produkcyjnych nie da się łatwo zelektryfikować ani szybko zastąpić innymi technologiami.

Jednym z najważniejszych obciążeń jest system handlu uprawnieniami do emisji EU ETS. Przedsiębiorstwa objęte tym mechanizmem muszą rozliczać emisje dwutlenku węgla, a gdy bezpłatny przydział nie wystarcza, kupują brakujące uprawnienia na rynku. Ich ceny wpływają na koszty produkcji i mogą pogarszać konkurencyjność zakładów działających w Europie.

Problemem jest również ryzyko tak zwanej ucieczki emisji. Jeżeli produkcja staje się w Unii znacznie droższa niż w krajach o łagodniejszych regulacjach klimatycznych, przedsiębiorstwa mogą przenosić fabryki poza Europę. Wówczas emisje niekoniecznie spadają, lecz zmieniają miejsce powstawania, a europejska gospodarka traci miejsca pracy i zdolności produkcyjne.

121 mln darmowych uprawnień dla przemysłu

Porozumienie w sprawie zwiększenia puli uprawnień osiągnęły 12 listopada Rada Unii Europejskiej i Parlament Europejski. Uzgodniona zmiana dotyczy sektorów przemysłowych objętych wskaźnikami emisyjności opartymi na zużyciu ciepła i paliw. Łączna dodatkowa pula ma wynieść około 121 mln uprawnień w okresie od 2026 do 2030 roku.

Podstawą rozwiązania jest propozycja Komisji Europejskiej, która zakładała udostępnienie około 88 mln uprawnień w ramach obowiązujących zasad. Negocjatorzy dodali do tej liczby kolejne 28 mln uprawnień, których wcześniej nie przydzielono z powodu niespełnienia przez część instalacji warunków systemu ETS.

Dodatkowe 5 mln uprawnień ma zostać zarezerwowane dla sektorów szczególnie narażonych na przenoszenie produkcji poza Unię. Jeśli ta pula nie zostanie wykorzystana, środki mają wesprzeć inwestycje za pośrednictwem Funduszu Modernizacyjnego oraz Funduszu Innowacyjnego.

Mechanizm ma ograniczyć koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa, które otrzymają większą liczbę bezpłatnych uprawnień. Nie oznacza jednak zniesienia obowiązku rozliczania emisji ani zwolnienia całego przemysłu z kosztów CO₂. Wsparcie obejmuje określone grupy instalacji i jest powiązane z zasadami przydziału uprawnień.

Kto skorzysta na zmianie przepisów?

Nowe rozwiązanie dotyczy zakładów, dla których przydział bezpłatnych uprawnień oblicza się na podstawie zużycia ciepła i paliw, a nie szczegółowego wskaźnika dla konkretnego produktu. Takie zasady obejmują między innymi część przemysłu chemicznego, papierniczego, spożywczego, szklarskiego i ceramicznego.

Wskaźniki oparte na cieple i paliwach mają duże znaczenie dla całego systemu. Odpowiadają za około jedną czwartą bezpłatnych uprawnień przydzielanych w ramach EU ETS. Ich aktualizacja w czerwcu 2026 roku na okres 2026–2030 wywołała obawy przedsiębiorstw i państw członkowskich, ponieważ oznaczała ograniczenie przydziałów dla części instalacji.

To właśnie na tę sytuację odpowiada najnowsze porozumienie. Zwiększenie puli ma złagodzić skutki zmian wskaźników i dać przedsiębiorstwom więcej czasu na dostosowanie działalności do unijnych wymogów klimatycznych. Jednocześnie utrzymany zostaje mechanizm, który ma premiować poprawę efektywności energetycznej i ograniczanie emisji.

To jeszcze nie koniec zmian w systemie ETS

Uzgodnienie większej puli bezpłatnych uprawnień jest częścią szerszej dyskusji o przyszłości unijnego systemu handlu emisjami. Polska od miesięcy zabiega o zmiany, które mają ograniczyć obciążenia przemysłu i poprawić konkurencyjność europejskich producentów. Wśród postulatów Warszawy znajduje się również zwiększenie dostępności darmowych uprawnień dla firm.

Porozumienie Rady UE i Parlamentu ma na razie charakter wstępny. Obie instytucje muszą je formalnie zatwierdzić, a następnie Komisja Europejska przygotuje przepisy wykonawcze określające sposób obliczania wskaźników dla ciepła i paliw. Prace nad wdrożeniem uzgodnionych zmian wpisano w unijny harmonogram działań na pierwszy kwartał 2027 roku.

Dla przemysłu oznacza to perspektywę większej ochrony przed kosztami emisji w najbliższych latach, ale nie zmianę całej logiki EU ETS. Przedsiębiorstwa nadal będą musiały ograniczać emisje lub kupować uprawnienia, jeśli ich bezpłatny przydział okaże się niewystarczający.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu