Węgry szykują atomowy zwrot. USA wchodzą do gry

Węgry chcą rozwijać małe reaktory jądrowe SMR we współpracy ze Stanami Zjednoczonymi. Plan może objąć nawet 10 jednostek o potencjalnej wartości 20 mld dolarów. Dla Budapesztu to szansa na dywersyfikację technologii i dostaw paliwa jądrowego, a dla amerykańskich firm ogromny rynek w Europie Środkowej. Nie oznacza to jednak, że budowa reaktorów jest już przesądzona.

Węgierska energetyka ma już silny fundament jądrowy. Cztery reaktory pracujące w elektrowni Paks dostarczają około 42 proc. energii elektrycznej w kraju. To sprawia, że Budapeszt nie musi budować kompetencji atomowych od zera. Dysponuje personelem, instytucjami nadzorczymi, doświadczeniem eksploatacyjnym i infrastrukturą, które mogą ułatwić wdrażanie kolejnych technologii.

Dotychczasowy model opierał się jednak przede wszystkim na rosyjskich rozwiązaniach. Cztery działające bloki w Paks to reaktory VVER dostarczone przez Związek Radziecki, a rozbudowę elektrowni o dwa kolejne duże bloki powierzono rosyjskiemu Rosatomowi. Współpraca z USA oznacza więc próbę poszerzenia grona dostawców technologii, paliwa i usług jądrowych, a nie całkowite zerwanie dotychczasowych relacji z Rosją.

Małe reaktory modułowe są jednym z najważniejszych nowych kierunków rozwoju energetyki jądrowej. W odróżnieniu od wielkich bloków projektowanych jako pojedyncze inwestycje, SMR mają być produkowane w większym stopniu w fabrykach, a następnie transportowane i montowane w miejscu docelowym. Zwolennicy tej technologii liczą na krótszy czas budowy, powtarzalność projektów i możliwość stopniowego zwiększania mocy. Na razie jednak wiele konstrukcji pozostaje na etapie przygotowań, a pierwsze inwestycje muszą jeszcze udowodnić, że obiecane oszczędności rzeczywiście można osiągnąć.

Umowa z USA przetrwała zmianę rządu na Węgrzech

Podstawą współpracy jest międzyrządowe porozumienie dotyczące cywilnej energetyki jądrowej, podpisane 16 lutego 2026 r. podczas wizyty sekretarza stanu USA Marco Rubio na Węgrzech. Dokument powstał jeszcze za rządów Viktora Orbána. Po zmianie władzy nowy premier Péter Magyar nie zdecydował się jednak na jego odrzucenie.

28 października 2026 r. węgierski rząd skierował do parlamentu projekt, który ma nadać porozumieniu moc prawną. Oznacza to kontynuację współpracy rozpoczętej przez poprzednią administrację, mimo że Stany Zjednoczone otwarcie popierały Orbána przed kwietniowymi wyborami. Rząd Magyara uznał jednak, że rozwijanie relacji atomowych z Waszyngtonem leży w interesie państwa.

Dzień później minister spraw zagranicznych Węgier Anita Orbán, która nie jest spokrewniona z byłym premierem, spotkała się w Waszyngtonie z Marco Rubio. Podpisano wówczas kolejne memoranda dotyczące współpracy energetycznej i bezpieczeństwa. Węgierska dyplomacja przedstawiała je jako kolejne etapy budowania relacji z administracją amerykańską.

Porozumienie nuklearne obejmuje między innymi małe reaktory modułowe. Zakłada zachęcanie Węgier do wyboru amerykańskich technologii i firm jako głównych dostawców w nowych projektach jądrowych. Nie jest to jednak równoznaczne z podpisaniem kontraktu na budowę konkretnej elektrowni. Dokument tworzy ramy współpracy, ale nie wskazuje jeszcze ostatecznie wybranego projektu, lokalizacji ani harmonogramu budowy.

Nawet 10 reaktorów i 20 mld dolarów

Największą uwagę przyciąga potencjalna skala inwestycji. Biały Dom poinformował w kwietniu 2026 r., że współpraca może doprowadzić do zakupu i budowy na Węgrzech nawet 10 amerykańskich reaktorów SMR. Potencjalną wartość takiego programu oszacowano na maksymalnie 20 mld dolarów.

Nie jest to jednak zatwierdzony budżet inwestycyjny ani zobowiązanie do zakupu dziesięciu urządzeń. Mowa o możliwym zakresie przyszłego programu. Węgry muszą jeszcze wybrać technologię, przygotować projekty, uzyskać wymagane zezwolenia i zapewnić finansowanie.

Ważnym elementem przygotowań jest studium typu FEED, czyli Front End Engineering and Design. To wstępny etap projektowania inżynieryjnego, który pozwala określić wymagania techniczne, przygotować koncepcję instalacji, oszacować koszty i zidentyfikować najważniejsze ryzyka. W energetyce jądrowej takie opracowanie może obejmować również analizę lokalizacji, połączeń z siecią, infrastruktury chłodzenia i wymagań bezpieczeństwa.

Amerykański rząd zadeklarował wsparcie dla przygotowania takiego studium. Ma ono pomóc Węgrom ocenić możliwość wdrożenia amerykańskiej technologii i przejścia do kolejnych etapów inwestycji. Dopiero po uzyskaniu wyników analiz będzie można ocenić, czy przedsięwzięcie ma uzasadnienie techniczne i ekonomiczne.

Według informacji Białego Domu współpracę z węgierskim państwowym koncernem energetycznym MVM rozwijają trzy amerykańskie firmy: GE Vernova, Holtec International i Westinghouse. Każda z nich ma inne doświadczenia i ofertę technologiczną. Oznacza to, że Budapeszt nie ogranicza się na tym etapie do jednego dostawcy.

Holtec chce dostarczyć SMR 300

Jednym z najbardziej konkretnych kierunków jest współpraca MVM z amerykańską firmą Holtec International. W grudniu 2025 r. przedsiębiorstwo podpisało z węgierskim koncernem memorandum dotyczące możliwości wdrożenia reaktorów SMR 300.

Holtec rozwija konstrukcję o mocy elektrycznej około 300 MW. Jest to reaktor wodny ciśnieniowy, czyli rozwiązanie wykorzystujące technologię znaną z dużej części obecnie eksploatowanych elektrowni jądrowych. Woda pełni w nim funkcję chłodziwa i moderatora, a ciepło powstające w rdzeniu jest wykorzystywane do produkcji pary napędzającej turbinę.

Firma przedstawiała porozumienie z MVM jako drogę do potencjalnego wdrożenia nawet 10 jednostek SMR 300 na Węgrzech. Wartość takiego programu szacowano na maksymalnie 20 mld dolarów. Nie oznacza to jednak, że wszystkie jednostki zostały zamówione lub że wyznaczono już miejsca ich budowy.

Konstrukcja Holtec opiera się na technologii reaktorów wodnych ciśnieniowych, która ma długą historię komercyjnego wykorzystania. Producent argumentuje, że zastosowanie znanych rozwiązań może ułatwić proces licencjonowania i ograniczyć ryzyko związane z wdrożeniem zupełnie nowej technologii.

Największym wyzwaniem pozostaje jednak ekonomika. Nawet jeśli sam reaktor będzie mniejszy od konwencjonalnego bloku, inwestor musi sfinansować cały obiekt, w tym budynki bezpieczeństwa, systemy chłodzenia, przyłącza energetyczne, infrastrukturę pomocniczą i gospodarkę odpadami promieniotwórczymi. Koszt pojedynczego urządzenia nie jest więc równoznaczny z całkowitym kosztem elektrowni.

GE Vernova i polski Synthos Green Energy wchodzą do gry

Węgry prowadzą również rozmowy dotyczące technologii BWRX 300, rozwijanej przez GE Vernova Hitachi Nuclear Energy. W tym przypadku ważną rolę odgrywa polska spółka Synthos Green Energy, która rozwija projekty tej technologii w Europie Środkowej.

W lipcu 2025 r. węgierska firma Hunatom podpisała z Synthos Green Energy list intencyjny dotyczący współpracy przy rozwoju nawet 10 reaktorów BWRX 300 na Węgrzech. Dokument zakładał stworzenie podstaw do wspólnych działań projektowych. Nie oznaczał jeszcze decyzji inwestycyjnej ani zamówienia urządzeń.

BWRX 300 to reaktor wrzącej wody o mocy elektrycznej około 300 MW. W przeciwieństwie do konstrukcji ciśnieniowych, takich jak SMR 300 firmy Holtec, woda w jego obiegu reaktorowym wrze, a powstała para jest wykorzystywana do napędzania turbiny. Projekt wykorzystuje rozwiązania wywodzące się z wcześniejszych konstrukcji reaktorów GE Hitachi.

Dla Polski współpraca węgiersko amerykańska ma dodatkowy wymiar gospodarczy. Synthos Green Energy buduje pozycję regionalnego partnera technologii BWRX 300. Współpraca z Hunatom może otworzyć polskiej firmie drogę do udziału w przygotowaniu projektów, rozwoju łańcucha dostaw i przyszłej obsługi inwestycji na Węgrzech.

22 września 2026 r. Synthos Green Energy podpisał w Nowym Jorku kolejne porozumienie z GE Vernova, Hitachi i południowokoreańskim Samsung C&T. Firmy chcą wspólnie rozwijać możliwości wdrażania BWRX 300 w Europie Środkowej, Europie Wschodniej i Wielkiej Brytanii. GE Vernova i Hitachi odpowiadają za technologię reaktora, Samsung wnosi doświadczenie w realizacji dużych projektów inżynieryjnych i budowlanych, a SGE rozwija rynek i projekty w regionie.

To ważny układ przemysłowy, ponieważ budowa floty reaktorów wymaga znacznie więcej niż dostarczenia samej technologii. Potrzebni są wykonawcy konstrukcji, producenci komponentów, firmy projektowe, dostawcy systemów bezpieczeństwa i podmioty odpowiedzialne za integrację całej instalacji. Powtarzanie podobnych projektów w kilku krajach może ułatwić rozwój regionalnego zaplecza przemysłowego.

Węgry rozważają także brytyjską technologię

Amerykańskie firmy nie są jedynymi podmiotami zainteresowanymi węgierskim rynkiem. W czerwcu 2025 r. Hunatom podpisał memorandum z brytyjską firmą Rolls Royce SMR dotyczące możliwości wdrożenia jej reaktorów na Węgrzech.

Projekt Rolls Royce SMR zakłada jednostkę o mocy elektrycznej około 470 MW. Jest więc większy od konstrukcji BWRX 300 i SMR 300, ale nadal zaliczany do segmentu małych reaktorów modułowych. Technologia wykorzystuje wodny reaktor ciśnieniowy.

Zainteresowanie kilkoma rozwiązaniami jednocześnie daje Budapesztowi możliwość porównania ofert, parametrów i warunków współpracy. Z drugiej strony zwiększa ryzyko rozproszenia zasobów, jeśli kolejne porozumienia nie zostaną przekształcone w konkretne projekty. Węgry muszą zdecydować, czy chcą rozwijać kilka odrębnych technologii, czy skoncentrować się na jednej konstrukcji i budować wokół niej większy program inwestycyjny.

Na tym etapie nie ma podstaw, by traktować wszystkie podpisane dokumenty jako zapowiedź budowy kilkudziesięciu reaktorów. Memoranda, listy intencyjne i umowy o współpracy mają różny zakres prawny. Część z nich służy jedynie analizie możliwości wdrożenia technologii, a nie rozpoczęciu procesu inwestycyjnego.

Atomowa energetyka Węgier nadal zależy od Rosji

Nowe porozumienie z USA nabiera znaczenia w kontekście istniejącej elektrowni Paks. Działają tam cztery reaktory VVER 440, każdy o mocy netto około 479 MW. Pierwszy rozpoczął pracę w 1982 r., a ostatni w 1987 r. Łączna moc netto elektrowni wynosi około 1916 MW.

Według danych za 2024 r. węgierskie elektrownie jądrowe wyprodukowały 16 TWh energii elektrycznej, co odpowiadało około 42 proc. krajowej produkcji. Rząd chce zwiększyć udział atomu w miksie energetycznym do około 60 proc. Bez przedłużania pracy istniejących bloków i budowy nowych jednostek osiągnięcie takiego celu byłoby trudne.

Właśnie dlatego Węgry od lat rozwijają projekt Paks II. Zakłada on budowę dwóch dużych reaktorów VVER 1200, dostarczanych przez rosyjski Rosatom. Każdy ma mieć około 1100 MW mocy netto. Pierwszy blok wszedł w fazę budowy w lutym 2026 r., kiedy wylano pierwszy beton. W marcu rozpoczęto prace ziemne pod drugi reaktor.

Projekt Paks II jest odrębny od planów dotyczących SMR. Nowe małe reaktory nie zastępują automatycznie dwóch dużych bloków rosyjskiej konstrukcji. Mogą natomiast w przyszłości uzupełnić system energetyczny i zwiększyć liczbę dostępnych źródeł energii jądrowej.

Po zmianie rządu w Budapeszcie przyszłość współpracy z Rosatomem stała się jednak przedmiotem ponownej analizy. Według Reutersa administracja Pétera Magyara rozważa możliwość zastąpienia rosyjskiego wykonawcy i sprawdza alternatywne oferty. Decyzja dotycząca dalszego kierunku projektu Paks II ma zapaść pod koniec 2026 r. lub na początku 2027 r.

Ewentualna zmiana wykonawcy nie byłaby prostym ruchem. Projekt jest już zaawansowany pod względem przygotowania technicznego i rozpoczętych prac budowlanych. Konieczne byłoby przeanalizowanie istniejących umów, odpowiedzialności za dostarczone komponenty, harmonogramu i kosztów. Zmiana technologii lub głównego wykonawcy mogłaby oznaczać dodatkowe opóźnienia.

Węgry odchodzą od rosyjskiego monopolu na paliwo

Dywersyfikacja nie ogranicza się do wyboru dostawców reaktorów. Równie ważne jest paliwo jądrowe, ponieważ jego pochodzenie wpływa na bezpieczeństwo dostaw i możliwość utrzymania elektrowni w pracy.

Przez lata paliwo do reaktorów Paks pochodziło przede wszystkim z rosyjskiej firmy TVEL. W październiku 2024 r. Węgry podpisały długoterminową umowę z francuskim Framatome na dostawy paliwa do czterech istniejących bloków od 2027 r. W listopadzie 2025 r. państwowa grupa MVM zawarła również kontrakt z amerykańskim Westinghouse na dostawy paliwa do reaktorów VVER 440 od 2028 r.

W kwietniu 2026 r. MVM Paks dołączył ponadto do współpracy z Framatome, ČEZ, Fortum i Slovenské elektrárne przy opracowaniu i kwalifikacji europejskiej konstrukcji paliwa dla reaktorów VVER 440. Celem jest stworzenie alternatywy dla rosyjskich dostaw, która będzie mogła być wykorzystywana w istniejących blokach po przejściu odpowiednich testów i procedur zatwierdzających.

To proces wymagający szczególnej ostrożności. Paliwo jądrowe musi być dostosowane do konkretnego typu reaktora, jego geometrii, parametrów pracy i systemów bezpieczeństwa. Nie można po prostu zastąpić jednego dostawcy drugim bez przeprowadzenia analiz i uzyskania odpowiednich zgód regulatora.

Współpraca z USA obejmuje również technologie związane z przechowywaniem wypalonego paliwa. To kolejny obszar, w którym Węgry mogą ograniczać zależność od rosyjskich usług i dostawców. W przypadku energetyki jądrowej bezpieczeństwo łańcucha dostaw obejmuje bowiem nie tylko budowę reaktora, ale także paliwo, serwis, części zamienne, obsługę techniczną i postępowanie z odpadami.

Dlaczego SMR są atrakcyjne dla przemysłu?

Małe reaktory modułowe mogą mieć zastosowanie nie tylko w dużych systemach elektroenergetycznych. Ich zwolennicy wskazują również na możliwość dostarczania energii bezpośrednio do zakładów przemysłowych, które potrzebują stabilnych dostaw prądu i ciepła.

W przypadku Węgier może to mieć znaczenie dla przemysłu chemicznego, motoryzacyjnego, hutniczego i produkcji akumulatorów. Są to sektory o dużym zapotrzebowaniu na energię, w których przerwy w dostawach mogą generować wysokie straty. Reaktor pracujący w sposób ciągły mógłby zapewniać stabilne źródło energii niezależne od warunków pogodowych.

W przeciwieństwie do elektrowni wiatrowych i słonecznych reaktor jądrowy może produkować energię przez większość czasu, niezależnie od nasłonecznienia czy prędkości wiatru. Może więc uzupełniać odnawialne źródła energii, szczególnie w okresach ich niskiej produkcji.

Modułowa konstrukcja ma również umożliwiać budowę kilku jednostek etapami. Inwestor nie musi od razu realizować jednego ogromnego projektu o mocy kilku gigawatów. Może rozpocząć od mniejszej instalacji, a następnie zwiększać moc wraz ze wzrostem zapotrzebowania. Warunkiem jest jednak to, aby kolejne reaktory były budowane według powtarzalnego projektu i korzystały z podobnego łańcucha dostaw.

Nie oznacza to, że SMR automatycznie będą tańsze od dużych elektrowni. Ich ekonomika zależy od skali produkcji, liczby zamawianych jednostek, kosztu kapitału i zdolności dostawców do seryjnego wytwarzania komponentów. Pierwsze reaktory mogą być drogie, ponieważ wymagają poniesienia kosztów projektowych, licencyjnych i organizacyjnych, które przy kolejnych jednostkach można rozłożyć na większą liczbę inwestycji.

Największą przeszkodą pozostają koszty i licencje

Węgry mają przewagę nad państwami, które dopiero rozpoczynają przygodę z atomem. Funkcjonująca elektrownia Paks, krajowy regulator i doświadczenie w eksploatacji reaktorów oznaczają, że państwo posiada podstawowe kompetencje potrzebne do prowadzenia kolejnych inwestycji.

Nie rozwiązuje to jednak wszystkich problemów. Każdy nowy projekt musi przejść procedury związane z bezpieczeństwem jądrowym, ochroną radiologiczną, oddziaływaniem na środowisko i planowaniem przestrzennym. Konieczne jest również przygotowanie infrastruktury przesyłowej, systemów chłodzenia i zaplecza awaryjnego.

Węgierski Urząd Energii Atomowej będzie musiał ocenić wybraną konstrukcję i sprawdzić, czy spełnia wymagania bezpieczeństwa. Znaczenie będą miały również przepisy europejskie, w tym wymogi Euratomu dotyczące zabezpieczeń materiałów jądrowych, ochrony radiologicznej i gospodarowania paliwem.

Istotną kwestią pozostaje finansowanie. Potencjalne 20 mld dolarów to kwota, której nie można traktować jako zwykłego wydatku jednego przedsiębiorstwa. Budowa floty reaktorów będzie wymagała udziału państwa, inwestorów, instytucji finansowych i prawdopodobnie mechanizmów ograniczających ryzyko ponoszone przez pierwszych odbiorców technologii.

Porozumienie z USA przewiduje możliwość wspierania Węgier w organizacji finansowania. W grę mogą wchodzić amerykańskie instytucje finansowe, w tym Export Import Bank, oraz inne publiczne źródła finansowania. Nie jest to jednak jeszcze przyznany kredyt ani gwarancja pokrycia kosztów inwestycji. Ostateczne warunki będą zależeć od konkretnego projektu i oceny jego opłacalności.

SMR nie są jeszcze sprawdzonym biznesem na dużą skalę

Największym ryzykiem dla węgierskich planów jest etap rozwoju samej technologii. Choć małe reaktory modułowe są rozwijane przez wiele firm, przemysł nie osiągnął jeszcze skali seryjnej produkcji, która pozwoliłaby potwierdzić obiecywane oszczędności.

Pierwsze projekty tego rodzaju muszą ponieść koszty przygotowania dokumentacji, uzyskania licencji, budowy zaplecza i uruchomienia łańcucha dostaw. To tak zwane inwestycje pierwszego egzemplarza. Dopiero po zrealizowaniu kilku podobnych jednostek producenci mogą liczyć na większą powtarzalność, niższe koszty i krótszy czas realizacji.

Dodatkową trudnością jest brak dużej liczby działających komercyjnie konstrukcji, które można byłoby wykorzystać jako sprawdzony wzorzec. W praktyce oznacza to, że inwestorzy muszą podejmować decyzje w warunkach większej niepewności niż przy wyborze technologii wykorzystywanej od dziesięcioleci.

Węgry nie mają jeszcze jednego, w pełni zdefiniowanego projektu SMR z wybraną lokalizacją, dostawcą, harmonogramem licencjonowania i zamkniętym modelem finansowania. Analiza europejskich planów jądrowych wskazuje, że węgierskie działania pozostają przede wszystkim na etapie przygotowania strategicznych możliwości, a nie realizacji inwestycji budowlanej.

Węgry chcą zostać centrum SMR w Europie Środkowej

Ambicje Budapesztu wykraczają poza samo pozyskanie kilku reaktorów. Wcześniejsze deklaracje amerykańskiej administracji wskazywały, że Węgry mają szansę stać się regionalnym centrum rozwoju rynku SMR. Taki scenariusz oznaczałby przyciąganie dostawców technologii, firm inżynieryjnych, producentów komponentów i instytucji finansowych.

Węgierski rynek może być atrakcyjny ze względu na istniejącą infrastrukturę jądrową i doświadczenie operatora MVM. Kraj ma również rozwinięty przemysł, który mógłby stać się odbiorcą stabilnych dostaw energii. Dla amerykańskich firm wejście na Węgry byłoby z kolei sposobem na rozwijanie obecności w regionie, w którym zainteresowanie małymi reaktorami rośnie.

W tym układzie znaczenie ma również Polska. Synthos Green Energy uczestniczy w rozwoju technologii BWRX 300 i współpracuje z węgierskim Hunatom. Jeżeli projekt przejdzie z etapu listu intencyjnego do przygotowania konkretnej inwestycji, polska spółka może uzyskać istotną rolę w regionalnym łańcuchu dostaw i rozwoju projektów jądrowych.

Dla Budapesztu najważniejsze będzie teraz przejście od politycznych deklaracji i porozumień do wyboru technologii oraz przygotowania inwestycji. W najbliższych miesiącach znaczenie będą miały decyzje parlamentu dotyczące umowy z USA, wyniki analiz technicznych, dalsze rozmowy z MVM i dostawcami oraz rozstrzygnięcia dotyczące przyszłości rosyjskiego projektu Paks II.

Węgry mają już działające elektrownie jądrowe i doświadczenie, którego brakuje wielu państwom zainteresowanym SMR. Nie mają jednak jeszcze zatwierdzonego programu budowy amerykańskich reaktorów. Deklarowane 10 jednostek i 20 mld dolarów pozostają potencjalną skalą przedsięwzięcia, a nie podpisanym zamówieniem.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu