Zatrzymanie prezesa Westinghouse Polska nie wstrzyma budowy atomu. Firma odcina sprawę Ostrołęki od kontraktu jądrowego

Zatrzymanie Mirosława Kowalika, prezesa Westinghouse Polska, w śledztwie dotyczącym budowy węglowego bloku w Ostrołęce C nie powinno wpłynąć na negocjacje umowy dotyczącej pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. Tak zapewniają zarówno przedstawiciele amerykańskiej firmy, jak i polski rząd. Westinghouse podkreśla, że postępowanie dotyczy działalności związanej z poprzednim pracodawcą zatrzymanych osób, a nie projektów realizowanych obecnie przez spółkę.

Pierwsza polska elektrownia jądrowa ma powstać w lokalizacji Lubiatowo Kopalino w gminie Choczewo na Pomorzu. Inwestorem jest spółka Polskie Elektrownie Jądrowe, należąca do Skarbu Państwa. Projekt przewiduje trzy reaktory AP1000 amerykańskiej firmy Westinghouse o łącznej mocy 3750 MW. Za realizację inwestycji odpowiada konsorcjum Westinghouse i Bechtel.

W tym przedsięwzięciu obie amerykańskie firmy pełnią różne funkcje. Westinghouse dostarcza technologię reaktorową, odpowiada za projektowanie i dostawę kluczowych rozwiązań jądrowych. Bechtel wnosi doświadczenie w zarządzaniu dużymi inwestycjami budowlanymi i realizacji prac inżynieryjnych. Po stronie polskiej inwestorem i podmiotem odpowiedzialnym za przygotowanie przedsięwzięcia pozostają Polskie Elektrownie Jądrowe.

Najważniejszym dokumentem regulującym współpracę wykonawcy z inwestorem jest umowa EPC. Skrót pochodzi od angielskich słów Engineering, Procurement and Construction, czyli projektowanie, zakupy i budowa. W takim modelu wykonawca odpowiada za szeroki zakres realizacji inwestycji, od przygotowania dokumentacji technicznej i zamawiania urządzeń po wykonanie obiektu.

W przypadku elektrowni jądrowej umowa EPC ma szczególne znaczenie. Określa między innymi podział odpowiedzialności, zakres dostaw, wymagania techniczne, harmonogram, zasady odbioru prac oraz mechanizmy rozliczania opóźnień i zmian w projekcie. Musi również uwzględniać wymagania bezpieczeństwa jądrowego, procedury kontroli jakości i odpowiedzialność za komponenty, których produkcja może trwać wiele lat.

Nie jest to więc zwykły kontrakt na postawienie budynku czy zakładu przemysłowego. Elektrownia jądrowa składa się z urządzeń i systemów, które muszą spełniać rygorystyczne wymagania techniczne i przejść wieloetapowe kontrole. Błędy projektowe lub opóźnienia w dostawie kluczowych elementów mogą wpływać na cały harmonogram inwestycji.

Westinghouse wydał oświadczenie. Firma wskazuje na poprzedniego pracodawcę zatrzymanych

Amerykańska firma odniosła się do informacji o zatrzymaniu dwóch jej pracowników. W opublikowanym stanowisku Westinghouse zaznaczył, że postępowanie dotyczy domniemanych nieprawidłowości przy projekcie realizowanym dla poprzedniego pracodawcy tych osób. Firma zaprzeczyła, aby sprawa miała związek z jej obecną działalnością w Polsce lub negocjacjami dotyczącymi budowy elektrowni jądrowej.

– Dochodzenie to nie ma żadnego związku z działalnością Westinghouse w Polsce ani z trwającymi negocjacjami w sprawie kontraktu EPC na budowę pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce – poinformowała spółka.

Westinghouse podkreślił również, że prowadzi działalność w sposób etyczny, zgodny z prawem i oparty na uczciwości. To stanowisko firmy, która oddziela obecne projekty od postępowania dotyczącego wcześniejszej działalności zawodowej zatrzymanych osób.

Mirosław Kowalik kieruje polskim oddziałem Westinghouse od 2021 roku. Wcześniej był prezesem Enei, czyli jednej ze spółek zaangażowanych w projekt budowy bloku węglowego w Ostrołęce. To właśnie jego wcześniejsza funkcja sprawia, że nazwisko szefa Westinghouse Polska pojawia się w sprawie dotyczącej tej inwestycji.

Samo zatrzymanie nie oznacza jednak prawomocnego stwierdzenia winy. Odpowiedzialność poszczególnych osób musi zostać ustalona w toku postępowania. Trzeba też rozróżnić zatrzymanie, przedstawienie zarzutów i skazanie. Są to odrębne etapy postępowania karnego.

Rząd utrzymuje termin zakończenia negocjacji

Do sprawy odniósł się minister energii Miłosz Motyka. Zapewnił, że zatrzymanie prezesa Westinghouse Polska nie wpłynie na rozmowy dotyczące kontraktu na budowę elektrowni jądrowej. Według ministra negocjacje prowadzone są od wielu miesięcy, a po stronie amerykańskiej znaczną część procesu koordynuje centrala firmy.

– Jesteśmy w kontakcie ze stroną amerykańską i tutaj żadnych ryzyk nie widzimy. Prowadzimy proces negocjacyjny od miesięcy, jest on prowadzony bardzo sprawnie i jest on naszym zdaniem niezagrożony i kompletnie niezależny od tej sytuacji – powiedział Miłosz Motyka.

Minister wskazał również na rolę Wojciecha Wrochny, pełnomocnika rządu do spraw strategicznej infrastruktury energetycznej. To on nadzoruje rozmowy z amerykańskim konsorcjum i kontakty dotyczące realizacji projektu. Według Motyki proces jest prowadzony zarówno w Warszawie, jak i w Stanach Zjednoczonych, a jego przebieg nie zależy od jednej osoby zatrudnionej w polskim oddziale Westinghouse.

Rząd podtrzymuje cel zakończenia negocjacji umowy EPC do końca 2026 roku. Oznacza to, że zatrzymanie Kowalika nie zmieniło oficjalnie deklarowanego harmonogramu rozmów.

Z punktu widzenia inwestora kluczowe jest jednak nie tylko samo zakończenie negocjacji, lecz także uzgodnienie szczegółowych zapisów kontraktu. W przypadku inwestycji o takiej skali umowa musi precyzyjnie regulować ryzyka techniczne, finansowe i organizacyjne. Podpisanie dokumentu bez rozstrzygnięcia najważniejszych kwestii mogłoby przenieść problemy na etap budowy.

Najważniejsze warunki handlowe uzgodniono już we wrześniu

Rozmowy dotyczące kontraktu EPC weszły w kolejny etap 23 września 2026 roku. Wówczas konsorcjum Westinghouse i Bechtel oraz Polskie Elektrownie Jądrowe poinformowały o uzgodnieniu głównych warunków handlowych umowy. Porozumienie stworzyło podstawę do dalszych negocjacji szczegółowych zapisów i załączników.

Nie oznaczało to jeszcze podpisania ostatecznego kontraktu. Uzgodnienie głównych warunków handlowych jest etapem, na którym strony określają zasadnicze ramy współpracy, ale nadal muszą dopracować szczegóły techniczne, prawne i finansowe. W projekcie jądrowym może to obejmować tysiące wymagań dotyczących urządzeń, dokumentacji, jakości wykonania i odbiorów.

Wartość całej inwestycji szacowana jest na około 192 do 200 mld zł. Tak duża kwota wynika z wieloletniego procesu projektowania, produkcji specjalistycznych urządzeń, budowy obiektów i infrastruktury oraz późniejszego uruchamiania reaktorów. Nie należy utożsamiać jej z wynagrodzeniem samego Westinghouse ani z wartością jednego kontraktu bez rozróżnienia zakresu poszczególnych prac.

Dla Polskich Elektrowni Jądrowych najważniejsze jest zabezpieczenie interesów inwestora i państwa. Kontrakt powinien określać, kto ponosi odpowiedzialność za poszczególne ryzyka, jak rozliczane będą opóźnienia i w jaki sposób kontrolowana będzie jakość dostaw. Przy inwestycji realizowanej przez wiele lat nawet niewielkie niejasności w podziale obowiązków mogą prowadzić do sporów i dodatkowych kosztów.

Co wydarzyło się w Ostrołęce C?

Ostrołęka C miała być nowym blokiem energetycznym opalanym węglem kamiennym o mocy około 1000 MW. Projekt realizowały spółki Energa i Enea, a generalnym wykonawcą było konsorcjum GE Power i Alstom Power Systems. Umowę na budowę podpisano w 2018 roku.

Inwestycja miała zwiększyć krajowe możliwości produkcji energii elektrycznej z węgla. Jej przygotowanie rozpoczęło się jednak znacznie wcześniej. Projekt był rozważany już w poprzedniej dekadzie, ale w 2012 roku Energa wstrzymała prace z powodu problemów z pozyskaniem finansowania. Do przedsięwzięcia powrócono po kilku latach, gdy Enea kupiła połowę udziałów w spółce odpowiedzialnej za projekt.

Prace budowlane ruszyły pod koniec 2018 roku. Finansowanie inwestycji pozostawało jednak problemem. W lutym 2020 roku Energa i Enea uzgodniły zawieszenie finansowania projektu, a kilka miesięcy później zdecydowano o wstrzymaniu budowy bloku węglowego. Spółki zaczęły rozważać zmianę technologii i wykorzystanie gazu ziemnego.

W 2021 roku rozpoczęto rozbiórkę części konstrukcji przygotowanych dla elektrowni węglowej. W jej miejscu powstał odrębny projekt bloku gazowo parowego. Nie oznaczało to odzyskania pieniędzy wydanych na wcześniejszą inwestycję. Część infrastruktury mogła zostać wykorzystana ponownie, ale znaczna część nakładów związanych z projektem węglowym nie przyniosła zakładanych efektów.

Najwyższa Izba Kontroli w swoich ustaleniach wskazywała, że straty związane z przerwaniem budowy przekroczyły 1,3 mld zł. W późniejszej kontroli zakwestionowała również sposób rozliczenia roszczeń generalnego wykonawcy. Chodziło o ponad 958 mln zł netto, które zaakceptował zarząd Elektrowni Ostrołęka. Według NIK spółka nie zweryfikowała wystarczająco zasadności i wysokości tych roszczeń.

To właśnie okoliczności podejmowania decyzji inwestycyjnych, nadzoru nad projektem i rozliczenia kontraktu są przedmiotem zainteresowania organów ścigania. Śledczy badają, czy działania osób zarządzających spółkami doprowadziły do wyrządzenia szkody majątkowej.

Czego dotyczy śledztwo i dlaczego zatrzymano 25 osób?

4 listopada 2026 roku Centralne Biuro Antykorupcyjne zatrzymało 25 osób w związku ze śledztwem dotyczącym inwestycji Ostrołęka C. Funkcjonariusze przeprowadzili przeszukania w 30 miejscach na terenie 11 województw. Zabezpieczali dokumentację, która ma pomóc w odtworzeniu przebiegu podejmowania decyzji dotyczących inwestycji.

Postępowanie obejmuje działania z lat 2018 i 2019. Dotyczy podejrzenia wyrządzenia szkody spółkom Elektrownia Ostrołęka, Enea i Energa przez osoby pełniące funkcje w zarządach i radach nadzorczych. Śledczy badają między innymi, czy obowiązki związane z przygotowaniem, finansowaniem i nadzorem nad projektem były wykonywane prawidłowo.

Wśród zatrzymanych znalazł się Mirosław Kowalik. W okresie, którego dotyczy śledztwo, był prezesem Enei. Później objął stanowisko prezesa Westinghouse Polska. To wcześniejsza działalność w spółce energetycznej jest związana z badaną inwestycją, a nie jego obecna funkcja w amerykańskiej firmie.

W sprawie pojawia się również wątek dokumentów finansowych i analiz ekonomicznych. Prokuratura sprawdza, czy informacje dotyczące opłacalności projektu i jego finansowania rzetelnie przedstawiały sytuację inwestycji. Ma to znaczenie, ponieważ ocena rentowności i zdolności do sfinansowania budowy powinna poprzedzać podejmowanie decyzji o zaangażowaniu wielomiliardowych środków.

Zatrzymania nie przesądzają o winie osób objętych postępowaniem. Dopiero analiza zabezpieczonych dokumentów, przesłuchania i dalsze czynności procesowe pozwolą prokuraturze zdecydować o ewentualnym przedstawieniu zarzutów. Odpowiedzialność karna może zostać stwierdzona wyłącznie w prawomocnym wyroku sądu.

Dlaczego sprawa Ostrołęki nie oznacza automatycznie problemów z polskim atomem?

Obie inwestycje łączy nazwisko jednej osoby i udział amerykańskiej firmy w polskim sektorze energetycznym, ale ich struktura organizacyjna i przedmiot działalności są różne. Ostrołęka C była projektem węglowym realizowanym przez spółki Energa i Enea. Pierwsza elektrownia jądrowa jest natomiast przedsięwzięciem Polskich Elektrowni Jądrowych, a Westinghouse uczestniczy w nim jako dostawca technologii w konsorcjum z Bechtel.

Zatrzymanie osoby kierującej polskim oddziałem dostawcy nie oznacza samo w sobie, że firma traci możliwość wykonywania kontraktu. Nie jest też równoznaczne z wycofaniem się Westinghouse z Polski. O ewentualnym wpływie na projekt decydowałyby dopiero konkretne okoliczności, takie jak zmiana kierownictwa, zakłócenie prac zespołów technicznych, problemy z realizacją zobowiązań lub decyzje podejmowane przez centralę przedsiębiorstwa.

W tym przypadku Westinghouse publicznie zadeklarował, że śledztwo nie dotyczy jego obecnej działalności w Polsce. Rząd z kolei utrzymuje, że negocjacje są prowadzone z amerykańską centralą firmy i nie są uzależnione od obecności jednej osoby na stanowisku prezesa polskiego oddziału.

Dla inwestycji znaczenie ma także fakt, że przygotowania do budowy już trwają. Na Pomorzu prowadzone są prace przygotowawcze i badania geologiczne. Polskie Elektrownie Jądrowe złożyły wniosek o zezwolenie na budowę do Państwowej Agencji Atomistyki. Równolegle przygotowywana jest dokumentacja potrzebna do uzyskania pozwolenia na budowę.

Pierwsza elektrownia ma powstać z wykorzystaniem reaktorów AP1000. To konstrukcja wodnego reaktora ciśnieniowego, w której do odbioru ciepła z rdzenia wykorzystuje się wodę pod wysokim ciśnieniem. Energia cieplna służy do wytwarzania pary napędzającej turbinę i generator elektryczny.

AP1000 wyposażono w pasywne systemy bezpieczeństwa. Oznacza to, że część funkcji związanych z chłodzeniem reaktora i odprowadzaniem ciepła może być realizowana dzięki zjawiskom fizycznym, takim jak grawitacja i naturalna cyrkulacja, bez konieczności ciągłego zasilania pomp energią elektryczną. Nie eliminuje to potrzeby stosowania aktywnych systemów i procedur bezpieczeństwa, ale stanowi istotny element konstrukcji reaktora.

Harmonogram pierwszej elektrowni jądrowej pozostaje bez zmian

Zgodnie z obecnymi założeniami rozpoczęcie właściwej budowy ma nastąpić w czwartym kwartale 2028 roku. Będzie to związane z wylaniem tak zwanego pierwszego betonu jądrowego, czyli betonu konstrukcyjnego w części obiektu związanej z wyspą jądrową. To jeden z najważniejszych momentów formalnie rozpoczynających budowę elektrowni.

Uruchomienie pierwszego reaktora planowane jest na 2036 rok. Drugi blok ma rozpocząć pracę rok później, a trzeci w 2038 roku. Tak długi harmonogram wynika ze skomplikowania inwestycji, konieczności produkcji urządzeń o bardzo wysokich wymaganiach jakościowych oraz wieloetapowych procedur licencyjnych i testów.

W projekcie uczestniczą także polskie przedsiębiorstwa. Westinghouse skierował w październiku 2026 roku wstępne zlecenia dotyczące wykonania modułów dla pierwszego reaktora do firm Energomontaż Północ Gdynia, Famak, Mostostal Kielce i Mostostal Kraków. Włączenie krajowych dostawców ma rozwijać kompetencje przemysłowe potrzebne nie tylko do budowy pierwszej elektrowni, lecz także do ewentualnego udziału polskich firm w kolejnych projektach jądrowych.

Równolegle Polskie Elektrownie Jądrowe i konsorcjum Westinghouse Bechtel pracują nad zamawianiem komponentów o długim czasie produkcji. Takie urządzenia trzeba rezerwować z dużym wyprzedzeniem, ponieważ ich projektowanie, wykonanie i kontrola jakości mogą trwać kilka lat. Opóźnienie zamówienia jednego kluczowego elementu może wpłynąć na harmonogram kolejnych etapów budowy.

Na tym etapie oficjalny cel zakończenia negocjacji kontraktu EPC do końca 2026 roku pozostaje aktualny. Westinghouse deklaruje, że postępowanie dotyczące osób związanych wcześniej z Eneą nie ma związku z realizacją polskiego projektu jądrowego. Miłosz Motyka również zapewnia, że rozmowy ze stroną amerykańską są kontynuowane zgodnie z przyjętym harmonogramem.

Fot. Alpiq

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu