Polska przeznaczy w 2026 roku ponad 200 miliardów złotych na obronność, co stanowi 4,81 procent prognozowanego PKB. Podczas gdy czołgi i armatohaubice dominują w wyobraźni społecznej, prawdziwa transformacja dzieje się gdzie indziej – w elektronice, sensorach, systemach łączności i logistyce, która je przemieszcza. Wartość zamówień składanych u dostawców z Polski i Europy Środkowej wzrosła od 2022 roku niemal czterokrotnie, osiągając 30,4 miliarda złotych, a znacząca część tych środków trafia do firm, które jeszcze kilka lat temu nie miały wiele wspólnego z przemysłem obronnym.
Według danych Agencji Uzbrojenia przeanalizowanych przez agencję Reuters, wartość zakupów realizowanych u dostawców z Polski i Europy Środkowej wzrosła od 2022 roku niemal czterokrotnie, do 30,4 miliarda złotych. Ten gwałtowny wzrost odzwierciedla fundamentalną zmianę w sposobie, w jaki polskie wojsko zaopatruje się w sprzęt – oraz kto korzysta na wydatkach na obronność.
Nowoczesny sprzęt wojskowy jest w coraz większym stopniu uzależniony od podzespołów i systemów pomocniczych, a nie tylko od ciężkich platform. Systemy radarowe, sieci łączności, optoelektronika, czujniki, źródła zasilania, drony i precyzyjne części są dziś niezbędnymi elementami każdej zaawansowanej armii. Każdy z nich musi zostać wyprodukowany, przechowany, zabezpieczony i przetransportowany – a to stwarza możliwości w znacznie szerszym spektrum branż niż tradycyjny przemysł zbrojeniowy.
Łańcuch dostaw dla obronności nie kończy się już na bramie zakładu produkującego czołgi. Za każdym finalnym systemem stoją producenci elektroniki, dostawcy komponentów, firmy logistyczne, dostawcy materiałów oraz przedsiębiorstwa specjalizujące się w zabezpieczaniu ładunków. Coraz więcej firm z sektora cywilnego sprawdza, które ze swoich kompetencji może wykorzystać w wojskowych łańcuchach dostaw – i odkrywa, że różnica jest mniejsza, niż się spodziewały.
Nowoczesna broń jest mniejsza, ale jej logistyka bardziej wymagająca
Drony są dobrym przykładem. Bezzałogowiec może być wielokrotnie tańszy niż tradycyjna broń, ale zawiera układy sterowania, czujniki, kamery, elektronikę i źródła zasilania – a to wszystko wymaga starannego obchodzenia się. W logistyce opakowanie to nie tylko pudełko – to krytyczny element zapewniający, że sprzęt dotrze w stanie gotowym do użycia.
Przy zwykłej przesyłce upadek kartonu może skończyć się wgniecionym narożnikiem. Przy optoelektronice, aparaturze pomiarowej czy precyzyjnym podzespole silny wstrząs może oznaczać konieczność ponownego sprawdzenia urządzenia, nawet jeżeli z zewnątrz nie widać żadnego uszkodzenia. Radar jest tego doskonałym przykładem – z zewnątrz masywna konstrukcja, wewnątrz precyzyjna aparatura elektroniczna.
Dlatego w transporcie stosuje się m.in. wskaźniki wstrząsu i przechyłu – niewielkie urządzenia umieszczone na opakowaniu, które trwale sygnalizują, że przesyłka została poddana silnemu uderzeniu albo znajdowała się w pozycji, w której nie powinna być transportowana.
– Najciekawsze jest to, że uszkodzenia nie zawsze widać. Skrzynia, a nawet karton mogą dotrzeć bez widocznych uszkodzeń, a znajdująca się w niej precyzyjna elektronika mogła wcześniej doznać silnego wstrząsu. Dlatego przy wartościowym sprzęcie coraz ważniejsza staje się nie tylko ochrona, ale też informacja o tym, co wydarzyło się z przesyłką po drodze. W sytuacji bojowej nie ma miejsca na awarie wywołane wadliwym transportem, dlatego powstały narzędzia pozwalające wykryć ewentualne zagrożenie tego typu odpowiednio wcześniej – wyjaśnia Jarosław Kamiński, dyrektor zarządzający RAJAPACK Polska.
Podobnie jest z innymi zagrożeniami. Wrażliwą elektronikę zabezpiecza się przed wyładowaniami elektrostatycznymi, metalowe elementy przed wilgocią i korozją, a delikatne urządzenia przed drganiami i uderzeniami. W celu zabezpieczenia przesyłki przed sabotażem, w łańcuchu logistycznym wykorzystuje się m.in. taśmy i plomby pozwalające wykryć próbę otwarcia przesyłki.
Łańcuch dostaw dla obronności otwiera się na cywilną wiedzę specjalistyczną
Wiele firm cywilnych dostrzega swoją rolę i potencjał rozwoju w sektorze obronnym – ale nie oznacza to tworzenia osobnej półki z „wojskowymi produktami”. Wiele potrzeb przemysłu obronnego jest zbliżonych do tych, które od lat występują w elektronice, lotnictwie czy produkcji precyzyjnej.
Wśród takich rozwiązań znajdują się m.in. woreczki antystatyczne dla wrażliwej elektroniki, materiały zabezpieczające przed korozją i wilgocią, systemy amortyzujące, wskaźniki wstrząsu i przechyłu, zabezpieczenia przed nieautoryzowanym otwarciem oraz produkty przeznaczone do specjalistycznego transportu. Te same prawa fizyki obowiązują niezależnie od tego, czy komponent trafi do maszyny przemysłowej, samolotu czy systemu obronnego.
– Nie chodzi o pomalowanie istniejącego produktu na zielono, dodanie flagi Polski czy NATO i nazwanie go wojskowym. Jeśli elektronika wymaga ochrony przed ESD, to prawa fizyki są takie same niezależnie od tego, czy komponent trafi do maszyny przemysłowej, samolotu czy systemu obronnego. Różnica polega na skali, wymaganiach klienta i konsekwencjach błędu. W sektorze obronnym margines na przypadkowe uszkodzenie jest po prostu bardzo mały, a stawka bardzo wysoka – mówi Kamiński.
Rynek obronny stwarza możliwości nie tylko dla bezpośrednich producentów, ale także dla szerokiego ekosystemu dostawców. Część z nich będzie produkować skomplikowane komponenty. Inni dostarczą rozwiązania znacznie mniej spektakularne – ale bez nich gotowy system nie dotrze bezpiecznie z fabryki do odbiorcy. Jak pokazuje przykład rynku opakowań, najbardziej zaawansowany radar, sensor czy dron w pewnym momencie staje się po prostu ładunkiem, który trzeba przewieźć z punktu A do punktu B.

