W holenderskim Sluiskil uruchomiono największy działający przemysłowy zakład wychwytywania dwutlenku węgla w Europie. Instalacja należąca do Yara może wychwytywać i skraplać do 800 tys. ton CO₂ rocznie powstającego przy produkcji amoniaku. Następnie gaz jest transportowany statkami do Norwegii i składowany około 2,6 km pod dnem Morza Północnego. Po raz pierwszy powstał więc kompletny, transgraniczny łańcuch obejmujący wychwytywanie, transport i trwałe składowanie CO₂ na skalę przemysłową.
Zakład Yara w Sluiskil znajduje się w holenderskiej prowincji Zelandia i jest jednym z dużych europejskich ośrodków produkcji amoniaku oraz nawozów. W procesie produkcji amoniaku powstają znaczne ilości CO₂ o wysokiej czystości, co sprawia, że właśnie ten przemysł należy do sektorów, w których wychwytywanie jest technicznie łatwiejsze niż w wielu innych gałęziach przemysłu. Yara od lat wychwytuje dwutlenek węgla i wykorzystywała go między innymi w produkcji napojów, szklarniach, nawozach oraz AdBlue. Nowa instalacja zmienia skalę tej operacji, ponieważ wychwycony CO₂ nie jest przeznaczony przede wszystkim do dalszego wykorzystania, lecz do trwałego składowania.
Instalacja w Sluiskil została zaprojektowana tak, aby wychwytywać do 800 tys. ton CO₂ rocznie. Gaz jest następnie skraplany i magazynowany na terenie zakładu, skąd trafia na statki operatora Northern Lights. Dwa specjalistyczne statki mogą zabierać po 7200 ton CO₂, a plan zakłada załadunek dwóch jednostek tygodniowo. Na miejscu Yara posiada również zbiorniki pozwalające tymczasowo przechowywać 15 tys. ton skroplonego dwutlenku węgla.
Ostatni etap odbywa się w Norwegii
Po opuszczeniu Sluiskil CO₂ trafia drogą morską do terminala Northern Lights w Øygarden na zachodnim wybrzeżu Norwegii. Tam skroplony gaz jest przeładowywany do zbiorników, a następnie przesyłany rurociągiem na miejsce podziemnego składowania. Dwutlenek węgla trafia do głębokiej formacji solankowej około 2600 metrów pod dnem morza.
Northern Lights jest częścią norweskiego programu Longship i odpowiada za transport oraz składowanie CO₂ pochodzącego od przemysłowych klientów. W przypadku Yary projekt zakłada możliwość transportu i składowania łącznie około 12 mln ton CO₂ w ciągu 15 lat. Oznacza to, że zakład w Sluiskil nie jest pojedynczą instalacją wychwytującą emisje, lecz źródłem dwutlenku węgla dla całej infrastruktury transportowej i magazynowej.
Takie rozwiązanie pokazuje, dlaczego CCS wymaga znacznie większej infrastruktury niż sama instalacja przy kominie fabryki. Wychwycenie CO₂ jest tylko pierwszym etapem. Potrzebne są jeszcze urządzenia do jego oczyszczania i skraplania, zbiorniki, terminale, statki, rurociągi oraz odpowiednie struktury geologiczne, w których gaz może zostać bezpiecznie pozostawiony przez bardzo długi czas.
Największą zaletą jest miejsce powstawania emisji
Produkcja amoniaku jest jednym z procesów, w których CCS może mieć szczególne znaczenie ze względu na sposób powstawania CO₂. W typowych instalacjach wykorzystujących reforming parowy metanu dwutlenek węgla powstaje jako część procesu produkcyjnego, a nie tylko jako produkt spalania paliwa. Oznacza to, że nawet bardzo duża elektryfikacja zakładu nie usuwa automatycznie wszystkich emisji procesowych.
Właśnie dlatego wychwytywanie może być szczególnie przydatne w produkcji amoniaku, cementu, wapna oraz części procesów chemicznych. W przypadku cementu CO₂ powstaje między innymi podczas rozkładu wapienia w piecu. Nie można więc usunąć całej emisji wyłącznie przez zastąpienie paliwa innym źródłem energii. Podobny problem występuje w innych procesach przemysłowych, w których dwutlenek węgla jest związany z samą technologią produkcji.
Międzynarodowe dane dotyczące projektów CCUS pokazują, że właśnie przemysłowe źródła emisji są jednym z głównych obszarów rozwoju tej technologii. Baza projektów prowadzona przez Międzynarodową Agencję Energetyczną obejmuje duże instalacje wychwytu, transportu, składowania i wykorzystania CO₂ znajdujące się na różnych etapach realizacji.
Dla Europy problemem jest nie tylko wychwyt
Rozwój CCS wymaga połączenia kilku inwestycji, które muszą powstać w odpowiedniej kolejności. Fabryka może wychwytywać CO₂ dopiero wtedy, gdy ma możliwość przekazania go do transportu. Operator transportowy potrzebuje natomiast odpowiedniej liczby klientów, aby uzasadnić budowę terminali, statków i infrastruktury przesyłowej. Z kolei operator magazynu musi mieć odpowiednią pojemność oraz zgodę na prowadzenie działalności przez dziesięciolecia.
Projekt Yary pokazuje, że taki system może działać ponad granicami. Emisja powstaje w Holandii, CO₂ jest skraplany i wysyłany drogą morską do Norwegii, a następnie trafia pod dno Morza Północnego. Inwestycja łączy więc zakład przemysłowy, transport morski i norweską infrastrukturę magazynową w jeden łańcuch. Komisja Europejska wskazuje ten projekt jako przykład współpracy pomiędzy przemysłem, państwami oraz instytucjami europejskimi.
UE wsparła infrastrukturę Northern Lights w ramach Connecting Europe Facility. Projekt jest również bezpośrednio związany z porozumieniem Green Alliance zawartym między Unią Europejską a Norwegią w 2023 roku.
Składowanie pod dnem morza otwiera Europie dodatkowe możliwości
Norwegia ma przewagę nad wieloma europejskimi państwami, ponieważ posiada odpowiednie struktury geologiczne pod dnem Morza Północnego oraz doświadczenie w podziemnym składowaniu CO₂. Northern Lights wykorzystuje formację solankową znajdującą się głęboko pod dnem morskim, co pozwala oddzielić miejsce emisji od miejsca ostatecznego składowania.
Dzięki temu zakład przemysłowy nie musi znajdować się bezpośrednio nad miejscem, w którym CO₂ zostanie zmagazynowany. To istotna różnica w porównaniu z systemem opartym wyłącznie na krajowej infrastrukturze. Państwa, które mają duże źródła emisji przemysłowych, ale ograniczone możliwości geologicznego składowania, mogą korzystać z transgranicznych centrów magazynowych.
Taki model może w przyszłości doprowadzić do powstania europejskiej sieci transportu CO₂, podobnej pod względem funkcji do infrastruktury przesyłowej gazu. Różnica polegałaby na tym, że zamiast dostarczać paliwo do zakładów, sieć odbierałaby od nich dwutlenek węgla i kierowała go do miejsc składowania.
Polska dopiero buduje warunki dla takiej infrastruktury
Rozwój CCS nabiera znaczenia również w Polsce, gdzie przemysł cementowy, chemiczny, rafineryjny, hutniczy i wapienniczy należy do największych źródeł emisji procesowych. W czerwcu 2026 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozszerzyło katalog obszarów, na których można prowadzić poszukiwania potencjalnych miejsc podziemnego składowania CO₂. Wcześniej możliwość lokalizowania takich kompleksów była dopuszczona tylko w jednym obszarze pod dnem Morza Bałtyckiego. Nowe przepisy wskazały 18 dodatkowych obszarów na lądzie oraz w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej.
Wyznaczenie obszaru do rozpoznania nie oznacza jeszcze zgody na składowanie. Przedsiębiorca musi przejść kolejne procedury i spełnić wymagania dotyczące bezpieczeństwa oraz monitorowania magazynu. Polskie przepisy przewidują również monitoring miejsca składowania przez co najmniej 30 lat po zakończeniu odpowiedniej fazy działalności, a środki na ten cel mają zostać zabezpieczone przez przedsiębiorcę posiadającego koncesję.
Dla polskiego przemysłu oznacza to możliwość stworzenia krajowego łańcucha CCS, ale także otwarcie drogi do połączenia z zagraniczną infrastrukturą transportową i magazynową. Jeżeli w Europie powstanie kilka dużych hubów składowania, źródła emisji będą mogły korzystać z różnych kierunków transportu zamiast budować osobne magazyny przy każdej fabryce.
Cement pokazuje, dlaczego CCS będzie potrzebny
Produkcja cementu jest jednym z sektorów, w których wychwytywanie CO₂ może mieć znaczenie większe niż w wielu innych gałęziach przemysłu. Sam proces produkcji klinkieru powoduje emisje wynikające z rozkładu wapienia. Zmiana paliwa może ograniczyć część emisji związanych z energią, ale nie usuwa emisji procesowych.
Dlatego w Europie powstają kolejne projekty wykorzystujące wychwytywanie CO₂ w cementowniach. W lipcu 2026 roku czterech europejskich producentów cementu uruchomiło w niemieckim Mergelstetten instalację badawczo rozwojową wykorzystującą proces Pure Oxyfuel. Projekt kosztował ponad 120 mln euro i ma pomóc w opracowaniu technologii wychwytywania CO₂ dla przyszłych instalacji przemysłowych.
W Norwegii działający projekt Heidelberg Materials w Brevik wychwytuje około 400 tys. ton CO₂ rocznie. Według danych LeadIT planowana instalacja tego samego producenta w Edmonton ma mieć zdolność wychwytywania około 1 mln ton CO₂ rocznie.
Te projekty pokazują różnicę między demonstracją technologii a tworzeniem całej infrastruktury przemysłowej. Sam wychwyt można zbudować przy fabryce, ale bez transportu i składowania instalacja nie rozwiązuje problemu emisji. Zakład w Sluiskil jest większym krokiem właśnie dlatego, że wszystkie elementy działają razem.
Koszt będzie decydował o tempie rozwoju
CCS nie jest technologią, która automatycznie obniża koszty produkcji. Instalacja wychwytu wymaga dodatkowego wyposażenia, energii oraz infrastruktury. Potem dochodzą koszty skraplania CO₂, transportu i jego składowania.
W przypadku Yary inwestycja w Sluiskil ma kosztować około 200 mln dolarów netto. Firma wskazywała wcześniej na dwucyfrową wewnętrzną stopę zwrotu przed uwzględnieniem premii związanej z produkcją produktów o niższym śladzie węglowym.
Ekonomika takich projektów zależy również od ceny emisji CO₂. W przypadku instalacji Yara wychwycone emisje nie trafiają do systemu w taki sam sposób jak CO₂ wypuszczony do atmosfery, co ma znaczenie dla kosztów związanych z unijnym systemem handlu emisjami. S&P Global wskazuje, że wychwytywanie i składowanie pozwala Yara ograniczyć ekspozycję na koszty emisji w ramach EU ETS.
Dla przemysłu rachunek będzie więc zależał od kilku zmiennych jednocześnie: kosztu budowy instalacji, ceny energii, kosztów transportu i magazynowania CO₂ oraz ceny uprawnień do emisji. Jeżeli koszty emisji będą rosły, inwestycje w CCS mogą stawać się bardziej opłacalne w porównaniu z dalszym płaceniem za emisje.
Europa przechodzi od pojedynczych instalacji do całych łańcuchów
Uruchomienie instalacji w Sluiskil pokazuje zmianę skali europejskiego podejścia do wychwytywania CO₂. Jeszcze niedawno większość projektów znajdowała się na etapie badań, demonstracji albo planowania. Teraz powstają instalacje przemysłowe, które mają działać przez wiele lat i obsługiwać setki tysięcy ton CO₂ rocznie.
Największą wartością projektu Yary nie jest wyłącznie liczba 800 tys. ton rocznie. Znaczenie ma to, że CO₂ może zostać przeprowadzony przez cały łańcuch od zakładu przemysłowego aż do podziemnego magazynu znajdującego się w innym państwie. Transport morski pozwala połączyć źródła emisji z miejscami składowania, które nie muszą znajdować się w tym samym kraju.
Jeżeli podobne połączenia powstaną w kolejnych państwach, przemysł otrzyma możliwość korzystania z infrastruktury CCS niezależnie od dokładnej lokalizacji geologicznego magazynu. Dla krajów takich jak Polska może to oznaczać zarówno rozwój własnych magazynów, jak i dostęp do transgranicznych systemów transportu CO₂.
CCS nie zastąpi elektryfikacji i odnawialnych źródeł energii
Wychwytywanie CO₂ nie rozwiązuje wszystkich problemów związanych z emisjami przemysłu. Technologia wymaga dodatkowej energii, kosztownej infrastruktury i bezpiecznego magazynowania. Nie ma też sensu stosować jej tam, gdzie emisje można znacznie łatwiej wyeliminować przez zmianę źródła energii lub procesu produkcyjnego.
Jej znaczenie rośnie natomiast w sektorach, w których część emisji jest bezpośrednio związana z procesem przemysłowym. Dotyczy to między innymi produkcji cementu, wapna, amoniaku oraz części przemysłu chemicznego. Polskie Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje właśnie te sektory jako głównych potencjalnych odbiorców technologii CCS.
Dlatego rozwój CCS należy traktować jako uzupełnienie innych metod dekarbonizacji. Elektryfikacja, odnawialne źródła energii, efektywność energetyczna i zmiana procesów produkcyjnych pozostają podstawowymi narzędziami ograniczania emisji tam, gdzie można je zastosować. Wychwytywanie będzie potrzebne przede wszystkim tam, gdzie po zastosowaniu tych rozwiązań nadal pozostaje duża emisja trudna do uniknięcia.
Sluiskil pokazuje, czego będzie potrzebował europejski przemysł
Zakład Yara jest pierwszym działającym na skalę przemysłową przykładem kompletnego transgranicznego łańcucha CCS w Europie. Fabryka wychwytuje CO₂, skrapla go i przekazuje do transportu morskiego, Northern Lights przewozi gaz do Norwegii, a tam dwutlenek węgla jest przesyłany do podziemnego magazynu. Wszystkie te elementy zostały połączone w jeden system.
To właśnie infrastruktura może w kolejnych latach decydować o tempie rozwoju CCS. Fabryki mogą budować instalacje wychwytujące emisje, ale potrzebują pewności, że CO₂ będzie można odebrać, przetransportować i bezpiecznie zmagazynować. Bez takiego łańcucha sama technologia wychwytu pozostaje tylko częścią rozwiązania.
Europa zaczyna więc tworzyć rynek, na którym dwutlenek węgla staje się ładunkiem przemysłowym. Będzie wychwytywany w fabrykach, skraplany, magazynowany, transportowany statkami lub rurociągami, a następnie zatłaczany głęboko pod ziemię. Projekt w Sluiskil pokazuje, że taki system przestał być wyłącznie koncepcją technologiczną. Działa już jako infrastruktura przemysłowa, a kolejnym pytaniem będzie skala, do jakiej Europa zdoła go rozbudować.

