Rząd chce zamrozić ceny gazu. Najwięksi importerzy zapłacą nową daninę

Rząd przygotowuje mechanizm, który ma ograniczyć wzrost cen gazu dla gospodarstw domowych i wybranych instytucji w 2027 roku. Projekt przewiduje utrzymanie maksymalnej ceny paliwa gazowego na poziomie opartym na taryfie z 2026 roku. Koszt ochrony odbiorców ma częściowo pokryć nowa, 10 procentowa danina nakładana na określone przedsiębiorstwa importujące gaz do Polski.

Gaz pozostaje jednym z najważniejszych paliw wykorzystywanych w polskiej gospodarce. Ogrzewają nim domy miliony gospodarstw, korzystają z niego elektrociepłownie, zakłady przemysłowe i przedsiębiorstwa usługowe. Zmiany cen surowca wpływają więc nie tylko na wysokość rachunków za ogrzewanie, lecz także na koszty produkcji i świadczenia usług.

Polski rynek gazu jest silnie powiązany z rynkiem europejskim. Nawet rozbudowa infrastruktury importowej, dostawy LNG i uruchomienie gazociągu Baltic Pipe nie odcinają krajowych odbiorców od zmian cen na zagranicznych giełdach. Gaz kupowany przez przedsiębiorstwa energetyczne jest wyceniany w warunkach konkurencji na wspólnym rynku, a napięcia w dostawach mogą podnosić koszty również w Polsce.

W ostatnich latach europejski system dostaw przeszedł głęboką przebudowę po ograniczeniu importu rosyjskiego gazu i zakończeniu tranzytu przez Ukrainę. Większego znaczenia nabrały dostawy skroplonego gazu LNG, a tym samym sytuacja na światowych szlakach transportowych. Zakłócenia w przewozach przez Cieśninę Ormuz i napięcia na Bliskim Wschodzie zwiększają niepewność dotyczącą dostępności surowca oraz jego cen.

Cena maksymalna gazu ma obowiązywać przez cały 2027 rok

Projekt przygotowany przez Ministerstwo Energii został opublikowany 6 listopada 2026 roku w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów. Nosi nazwę ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2027 roku. Zakłada wprowadzenie maksymalnej ceny gazu dla odbiorców objętych szczególną ochroną.

Najważniejsza zasada jest stosunkowo prosta. Cena maksymalna ma zostać ustalona na podstawie poziomu wynikającego z taryfy zatwierdzonej przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki dla sprzedawcy z urzędu w 2026 roku. Oznacza to, że odbiorcy objęci regulacją mają być zabezpieczeni przed bezpośrednim przeniesieniem na nich ewentualnego wzrostu cen hurtowych w kolejnym roku.

Ochrona nie będzie jednak obejmować automatycznie wszystkich odbiorców gazu. Projekt odwołuje się do kategorii odbiorców chronionych wskazanych w Prawie energetycznym. Chodzi między innymi o gospodarstwa domowe, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe oraz podmioty realizujące zadania użyteczności publicznej i ważne usługi społeczne.

Wśród takich instytucji znajdują się placówki związane z ochroną zdrowia, edukacją i pomocą społeczną. Mechanizm ma ograniczać ryzyko, że wzrost kosztów paliwa gazowego doprowadzi do podwyżek cen usług lub ograniczenia działalności tych podmiotów.

Trzeba przy tym odróżnić cenę samego paliwa gazowego od całego rachunku. Opłaty za dystrybucję i pozostałe składniki rozliczenia mają własne zasady ustalania. Zamrożenie maksymalnej ceny gazu nie oznacza zatem gwarancji, że końcowy rachunek każdego odbiorcy pozostanie identyczny jak w 2026 roku.

Rząd chce przerzucić część kosztów na importerów

Ochrona odbiorców wymaga pieniędzy na pokrycie różnicy między ceną stosowaną w rozliczeniach a kosztami ponoszonymi przez sprzedawców gazu. Gdyby przedsiębiorstwa musiały sprzedawać surowiec po cenie niższej od tej, która wynika z warunków rynkowych, ponosiłyby straty związane z realizacją obowiązku ustawowego.

Dlatego projekt przewiduje system rekompensat dla przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się obrotem paliwami gazowymi. Firmy stosujące cenę maksymalną wobec odbiorców chronionych będą mogły otrzymać zwrot kosztów wynikających z obowiązywania ustawowego limitu. Mechanizm ma zabezpieczyć ich płynność finansową i umożliwić terminowe regulowanie zobowiązań wobec dostawców.

Drugim elementem jest nowa danina w wysokości 10 proc. przychodów netto. Ma ona objąć przedsiębiorstwa energetyczne posiadające koncesję na obrót gazem ziemnym z zagranicą i sprzedające gaz wysokometanowy na krajowym rynku.

Projekt przewiduje jednak wyjątek. Z obowiązku zapłaty daniny mają zostać wyłączone przedsiębiorstwa, które dysponują prawem do przepustowości w punktach wejścia do krajowego systemu przesyłowego w wielkości mniejszej niż 10 proc. łącznej przepustowości tych punktów.

To rozwiązanie wymaga szczególnego wyjaśnienia. Danina ma wynosić 10 proc. przychodów netto, a nie 10 proc. zysku. Podstawą obciążenia będzie więc wartość przychodów określonych w projekcie, a nie wyłącznie nadwyżka finansowa przedsiębiorstwa. Ministerstwo opisuje ten mechanizm jako sposób ograniczenia zysków nadzwyczajnych, ale jego konstrukcja oznacza, że wysokość obciążenia nie będzie bezpośrednio uzależniona od marży osiąganej na sprzedaży gazu.

Pieniądze z daniny mają trafiać do Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny. Z tego funduszu finansowane będą rekompensaty dla przedsiębiorstw stosujących maksymalną cenę gazu. W założeniu ma to ograniczyć obciążenie budżetu państwa i powiązać finansowanie ochrony odbiorców z działalnością firm importujących surowiec.

Ceny gazu wzrosły na europejskim rynku

Ministerstwo Energii uzasadnia przygotowanie przepisów niestabilną sytuacją na rynku europejskim i światowym. Według danych przytoczonych w dokumentacji projektu średnia cena gazu na holenderskim rynku TTF w pierwszych tygodniach października 2026 roku wynosiła około 85 euro za MWh. Było to ponad dwukrotnie więcej niż przed rozpoczęciem opisywanego kryzysu.

Wysokie notowania pojawiły się również na polskim rynku terminowym. Kontrakt GAS_BASE_Y-27 na Towarowej Giełdzie Energii, dotyczący dostaw gazu w 2027 roku, kosztował średnio około 132 zł za MWh w styczniu 2026 roku. We wrześniu jego średnia cena wzrosła do około 266 zł za MWh, a w okresie od 1 do 21 października osiągnęła około 307 zł za MWh.

To właśnie ceny kontraktów terminowych mają znaczenie dla przedsiębiorstw zabezpieczających przyszłe dostawy. Sprzedawcy gazu nie kupują całego surowca w dniu jego dostarczenia odbiorcy. Część wolumenu kontraktują z wyprzedzeniem, dlatego wzrost notowań na rynku hurtowym może z czasem znaleźć odzwierciedlenie w ofertach handlowych i taryfach.

Projekt ma ograniczyć ryzyko gwałtownego przeniesienia tych kosztów na gospodarstwa domowe i instytucje objęte ochroną. Nie zmienia jednak mechanizmów kształtowania cen na europejskich giełdach ani nie gwarantuje, że gaz w Polsce będzie tańszy niż na innych rynkach.

Taryfy dla gospodarstw domowych mają obowiązywać do końca 2030 roku

Projekt nie ogranicza się do czasowego zamrożenia ceny gazu w 2027 roku. Ministerstwo chce również przedłużyć obowiązek stosowania taryf zatwierdzanych przez prezesa URE wobec gospodarstw domowych oraz pozostałych chronionych kategorii odbiorców. Nowy termin ma przypadać na 31 grudnia 2030 roku.

Taryfa zatwierdzana przez URE określa ceny i stawki opłat stosowane przez przedsiębiorstwo energetyczne wobec określonych grup klientów. Regulator analizuje przedstawione przez sprzedawcę kalkulacje i ocenia, czy proponowane stawki są uzasadnione kosztami działalności. Taki system ma ograniczać możliwość dowolnego przenoszenia kosztów na odbiorców objętych regulacją.

Resort chce jednocześnie wzmocnić kompetencje prezesa URE. Regulator ma otrzymać możliwość skrócenia okresu obowiązywania taryfy, jeżeli przedsiębiorstwo energetyczne nie podejmie działań zmierzających do jej obniżenia pomimo udokumentowanego spadku kosztów działalności.

Zmiany mają dotyczyć również sytuacji, w której regulator odmówi zatwierdzenia nowej taryfy. Projekt ma określić zasady stosowania cen i stawek opłat w okresie przejściowym oraz późniejszych rozliczeń z odbiorcami. Chodzi o to, aby procedury taryfowe nie powodowały niepewności dotyczącej tego, jakie stawki powinny obowiązywać w czasie oczekiwania na kolejne rozstrzygnięcie.

Projekt obejmuje także rekompensaty dla piekarni

W ustawie znalazły się również przepisy dotyczące wcześniejszego mechanizmu ochrony cen gazu dla przedsiębiorstw piekarniczych. Chodzi o firmy produkujące pieczywo, świeże wyroby ciastkarskie i ciastka, którym prawo do korzystania z ceny maksymalnej zostało przyznane po zakończeniu postępowań odwoławczych.

Nowe regulacje mają umożliwić wypłatę rekompensat sprzedawcom gazu, którzy zastosowali wobec tych przedsiębiorstw maksymalną cenę, ale nie otrzymali wcześniej odpowiedniego rozliczenia. Wnioski mają trafiać do zarządcy rozliczeń, który po ich sprawdzeniu wystąpi do ministra właściwego do spraw energii o zgodę na wypłatę środków.

Maksymalny limit wydatków na ten cel w latach 2027 i 2028 ma wynieść 3 mln zł. Pieniądze również będą pochodzić z Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny.

Kiedy ustawa może wejść w życie?

Projekt znajduje się na etapie rządowych prac legislacyjnych. Samo opublikowanie dokumentu w wykazie prac Rady Ministrów nie oznacza jeszcze, że ustawa została przyjęta przez rząd lub skierowana do Sejmu. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów przypada na czwarty kwartał 2026 roku. Dopiero po zakończeniu tego etapu dokument będzie mógł trafić do parlamentu.

Proponowane rozwiązania mają obowiązywać w 2027 roku, a przedłużenie ochrony taryfowej ma utrzymać regulowany system rozliczeń z odbiorcami chronionymi do końca 2030 roku. Projekt jest również analizowany pod kątem zgodności z prawem Unii Europejskiej, w tym zasadami pomocy publicznej i funkcjonowania wspólnego rynku energii.

Fot. Pixabay

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu