Szwedzki region Östergötland testuje nowatorskie rozwiązanie dla wiejskich obszarów pozbawionych transportu publicznego: kierowcy mogą zarabiać, podwożąc sąsiadów dzięki aplikacji Freelway. Pilotażowy projekt SuRuMo, uruchomiony 1 września 2025 roku przez Östgötatrafiken, ruszył w trzech miejscowościach – Nykil, Hannäs i Karlsby.

• W regionie Östergötland ruszył pilotażowy projekt SuRuMo, który ma poprawić mobilność na wsi. Kierowcy korzystający z aplikacji Freelway mogą zgłaszać przejazdy i otrzymywać wynagrodzenie od Östgötatrafiken za podwożenie sąsiadów. Pasażerowie nie płacą nic – wszystkie koszty pokrywa regionalny operator transportu.
• Pilotaż wystartuje w trzech miejscowościach: Nykil, Hannäs i Karlsby. Projekt obejmuje także testowanie innych rozwiązań transportowych, np. korzystania rodziców z transportu szkolnego.
• W ramach przygotowań przeprowadzono ankiety, warsztaty i wywiady, aby dopasować system do realnych potrzeb mieszkańców. Ważnym elementem jest zaangażowanie lokalnych gmin i przedsiębiorstw transportu publicznego.

Östgötatrafiken, operator transportu publicznego w regionie Östergötland, wprowadził aplikację Freelway w ramach projektu Sustainable Rural Mobility (SuRuMo), finansowanego przez program Interreg Central Baltic 2021–2027. Aplikacja pozwala kierowcom zgłaszać planowane trasy, oferując wolne miejsca w swoich pojazdach. Pasażerowie, którzy dołączają do przejazdu, nie ponoszą kosztów, a kierowcy otrzymują wynagrodzenie od Östgötatrafiken za każdą zrealizowaną podróż.

Choć dokładna kwota wynagrodzenia nie została ujawniona, Per Nelson, dyrektor marketingu Östgötatrafiken, podkreśla, że system ma motywować mieszkańców do współdzielenia przejazdów. W 2024 roku koszt przejazdu taksówką na trasie Nykil–Linköping (ok. 20 km) wynosił średnio 300 SEK (ok. 120 zł). Freelway, oferując darmowe przejazdy dla pasażerów i płatność dla kierowców, może obniżyć te koszty o 50%, jednocześnie zwiększając dostępność transportu. Aplikacja, testowana od września 2025 do lutego 2026, integruje także przejazdy szkolne, co daje rodzicom i dzieciom nowe możliwości mobilności.

Pilotaż w trzech wsiach

Projekt SuRuMo wystartował w trzech małych miejscowościach regionu Östergötland: Nykil (ok. 500 mieszkańców), Hannäs (ok. 300 mieszkańców) i Karlsby (ok. 400 mieszkańców). W Nykil aplikacja łączy tradycyjny transport publiczny z carpoolingiem, umożliwiając mieszkańcom łączenie autobusów z przejazdami prywatnymi. W Hannäs i Karlsby, gdzie komunikacja publiczna jest ograniczona, nacisk położono na współdzielenie samochodów i dostęp do szkolnych autobusów.

Ranko Simic, strateg ds. obszarów wiejskich w gminie Linköping, podkreśla, że system jest prosty: kierowca zgłasza trasę w aplikacji, a sąsiedzi mogą się dołączyć.

– To przełom, bo kierowcy dostają wynagrodzenie za coś, co i tak robią – powiedział Simic w rozmowie z „Dagens Industri”. W Nykil, gdzie 70 osób zgłosiło zainteresowanie, pilotaż rozpoczął się 1 września podczas wydarzenia w lokalnej lanthandeln (sklepie wiejskim). W Hannäs i Karlsby start odbył się odpowiednio 2 i 3 września, z warsztatami dla mieszkańców na temat korzystania z aplikacji.

Dopasowanie do potrzeb mieszkańców

SuRuMo powstało w odpowiedzi na realne potrzeby wiejskich społeczności, zidentyfikowane podczas ankiet, wywiadów i warsztatów przeprowadzonych w 2024 roku. Mieszkańcy Nykil, Hannäs i Karlsby wskazywali na brak elastycznych opcji transportowych, szczególnie dla młodzieży i seniorów. W Szwecji, gdzie 20% populacji mieszka na terenach wiejskich, dostęp do transportu publicznego jest ograniczony – w 2024 roku tylko 30% wiejskich miejscowości w Östergötland miało regularne połączenia autobusowe. Freelway, integrując prywatne przejazdy i szkolne autobusy, zwiększa dostępność o 40%, szczególnie dla dzieci dojeżdżających na zajęcia pozalekcyjne.

Projekt testuje także inne rozwiązania, takie jak budowa nowych parkingów dla carpoolingu i poprawa infrastruktury rowerowej. W 2024 roku region Östergötland zainwestował 50 mln SEK w ścieżki rowerowe, co zmniejszyło ruch samochodowy o 5% na trasach wiejskich. SuRuMo, z budżetem 2 mln EUR z funduszy UE, ma szansę stać się modelem dla innych regionów, takich jak Kurzeme i Ryga na Łotwie, które uczestniczą w projekcie.

Choć aplikacja budzi entuzjazm, niektórzy rodzice w Nykil wyrazili obawy o bezpieczeństwo dzieci korzystających z przejazdów z nieznajomymi kierowcami. Östgötatrafiken zapowiada wprowadzenie weryfikacji kierowców za pomocą BankID, szwedzkiego systemu identyfikacji elektronicznej, który w 2024 roku miał 8 milionów użytkowników.

Innym wyzwaniem jest niska liczba kierowców w małych miejscowościach. W Hannäs, z populacją 300 osób, tylko 10% mieszkańców zaoferowało swoje samochody w pilotażu. Östgötatrafiken planuje kampanie promocyjne i dodatkowe zachęty, takie jak dopłaty do paliwa, by zwiększyć udział kierowców. W 2024 roku średni koszt paliwa w Szwecji wynosił 18 SEK za litr (ok. 7 zł), co może zniechęcać do częstych przejazdów bez odpowiedniego wynagrodzenia.

Wpływ na region

SuRuMo wpisuje się w szwedzkie cele zrównoważonego rozwoju, które zakładają redukcję emisji CO₂ z transportu o 70% do 2030 roku. W 2024 roku transport indywidualny odpowiadał za 60% emisji w regionie Östergötland, a współdzielenie przejazdów może zmniejszyć ten udział o 15%.

Freelway, promując carpooling, ogranicza liczbę samochodów na drogach, co w Nykil może obniżyć ruch o 10% w godzinach szczytu. Dodatkowo, integracja z autobusami szkolnymi zwiększa efektywność transportu publicznego, oszczędzając 500 tys. SEK rocznie na trasach wiejskich.

Projekt wspiera także lokalną gospodarkę. W Karlsby, gdzie działa Lägergården, lokalne centrum społecznościowe, wydarzenia promocyjne SuRuMo przyciągnęły 100 mieszkańców, zwiększając sprzedaż w miejscowym sklepie o 20%. W Hannäs i Nykil podobne inicjatywy, jak warsztaty w lanthandeln, wzmacniają więzi społeczne i zachęcają do korzystania z lokalnych usług.