Iran zajmuje czwarte miejsce na świecie pod względem zasobów ropy naftowej i pierwsze wśród posiadaczy złóż gazu ziemnego, a także dysponuje 37 mld ton udokumentowanych zasobów 68 rodzajów kopalin. Sektor surowców mineralnych (bez ropy i gazu) odpowiada za 25 proc. irańskiego eksportu. Kraj ten posiada 9 proc. światowych zasobów miedzi, 10 czynnych kopalń uranu oraz zbudował 1000 km rurociąg omijający Cieśninę Ormuz, co czyni go kluczowym graczem w globalnej rywalizacji surowcowej.
- Iran jest surowcowym gigantem wykraczającym daleko poza ropę i gaz. Kraj zajmuje 2. miejsce na świecie w zasobach skalenia, 5. w barycie i gipsie, 8. we fluorycie, 10. w rudzie żelaza. Posiada 5600 kopalń, a udokumentowane zasoby wynoszą 37 mld ton, z perspektywą wzrostu o kolejne 10 mld ton dzięki badaniom geologicznym. Przed wojną Iran był drugim producentem gipsu (6,1 proc. udziału) i szóstym producentem barytu.
- Iran uniezależnił się od importu uranu i rozwija przemysł miedziowy. Posiada 10 kopalń uranu, choć złoża są niewielkie (3-5 tys. ton rudy), wystarczą jednak do realizacji programu jądrowego. W miedzi odkryto około 500 złóż, a czynnych jest 10 kopalń o zasobach 3 mld ton rudy (30 mln ton miedzi), co stanowi 9 proc. światowych zasobów. W centrum przemysłu miedziowego w Kerman zainwestowano 1 mld USD w zwiększenie wydajności wytopu.
- Iran przygotował się na blokadę Cieśniny Ormuz i rozwija alternatywne szlaki. Zbudował 1000-kilometrowy rurociąg ropy naftowej do Zatoki Omańskiej, omijający cieśninę. Rozpoczął także budowę szlaku handlowego Północ–Południe z Sankt Petersburga do Bombaju, skracającego o połowę trasę z Europy do Indii przez Kanał Sueski. Od 2019 roku obowiązuje 25-proc. cło na eksport surowców, by przetwarzać je w kraju.
Od tysięcy lat prawdziwe przyczyny wojen są skrywane za popularnymi hasłami, sloganami i innymi politycznie popularnymi teoriami. Nie inaczej jest i tym razem w wojnie USA z Iranem. Obrona Izraela przed agresywnymi działaniami Iranu jest tylko czubkiem góry lodowej skrywającej globalne problemy. Jednym z podstawowych powodów tej wojny jest szybki rozwój bazy zasobowej Iranu, a tym samym coraz bardziej jego ekonomicznej przewagi w regionie. Nieformalny, ale za to rzeczywisty sojusz irańsko – rosyjsko – chiński jest elementem podważającym dotychczasową równowagę sił na Bliskim Wschodzie.
Trzy konsekwencje tego sojuszu sygnalizują coraz większą rolę Iranu w regionie. Należy do nich tradycyjna już kontynuacja eksportu ropy naftowej i gazu ziemnego oraz rozbudowa eksploatacji wszystkich bogatych surowców tego kraju. Iran znacznie wcześniej przygotował się na blokadę CieśninyOrmuz, budując omijający ją 1000 kilometrowy rurociąg ropy naftowej do Zatoki Omańskiej. Jakby jeszcze tego było mało rozpoczął budowę szlaku handlowego Północ – Południe od Sankt Petersburga do Bombaju w Indiach, który o połowę skraca biegnącą przez Kanał Sueski trasę z Europy do Indii. Szczegóły wszystkich tych irańskich inwestycji od lat omawiają wydawnictwa zachodnie. Ze względu na bogaty zestaw informacji dotyczących każdego z tych aspektów, w tym miejscu zasygnalizujemy wzrost irańskiego przemysłu surowcowego, a przede wszystkim uranu i miedzi.
Nie tylko ropa naftowa i gaz ziemny
Kraj ten zajmuje czwarte miejsce na świecie pod względem zasobów ropy naftowej i pierwsze wśród posiadaczy złóż gazu ziemnego. W przeciwieństwie do innych pastw eksportujących ropę z rejonu Zatoki Perskiej nie jest on zależny od dochodów tylko z tego źródła, ale uzyskuje również przychody z wydobywania wielu innych surowców. Dużą rolę w promocji sektora surowcowego pełni rządowa organizacja – IMMIDRO (Iranian Mines and Mining Industries Development and Renovation). Jest ona odpowiedzialna za odnowę i rozwój irańskiego przemysłu wydobywczego, a także utrzymywanie i nawiązywanie trwałych relacji z partnerami biznesowymi z sektora przemysłowego oraz sporządza okresowe raporty o stanie zagospodarowania poszczególnych złóż surowców w Iranie.
Aktualne tradycje
Duże i łatwo dostępne złoża metali kolorowych, żelaza oraz surowców chemicznych sprawiły, że na terenie dzisiejszego Iranu tradycje wydobywcze zaczęły się rozwijać o wiele wcześniej niż w innych regionach świata. Kopaliny użyteczne wydobywano tu już w epoce brązu (3500–1200 lat p.n.e.) oraz w późniejszej epoce żelaza (1400 lat p.n.e.). Z tego okresu zachowały się liczne metalowe przedmioty, których skład chemiczny i zastosowana ornamentyka świadczą o miejscowym pochodzeniu Ostanie odkrycia w kopalniach soli w północno-zachodniej części Iranu dowodzą, że były one czynne od 700 r. p.n.e. przez następnych 400 lat.
Obecnie Iran posiada ogromne zasoby skalenia (2 miejsce na świecie), barytu (5 miejsce), gipsu (5 miejsce), fluorytu (8 miejsce) i rudy żelaza (10 miejsce). Ma równie¿ znaczące zasoby chromu, miedzi, złota, manganu, fosforytów i cynku. Przed wybuchem obecnej wojny był drugim producentem gipsu (6,1% udziału w światowej produkcji) i szóstym producentem barytu (3,6% udziału).Według danych USGS w ostatnich latach kraj ten zajmował także 7 miejsce na świecie w produkcji cementu, skalenia i fluorytu, 8 – bentonitu; 9 – molibdenu; oraz 11 miejsce w wydobyciu rudy żelaza i 14 w produkcji stali surowej.
Polityka surowcowa
Pod względem zasobów surowców mineralnych Iran zalicza się do pierwszych dziesięciu pastw na świecie. Irańskie media podkreślają, że: Iran ma 1 procent światowej populacji, 1 procent światowej powierzchni i 1 procentświatowych zasobów mineralnych. W celu eksploatacji tych zasobów zbudowano aż 5600 kopalń. Iran posiada 37 miliardów ton udokumentowanych zasobów 68 rodzajów kopalin i 57 mliardów ton zasobów perspektywicznych, z zastrzeżeniem, że ok. 60–65% tych zasobów stanowią surowce budowlane.
Sektor surowców mineralnych, nie licząc ropy naftowej i gazu ziemnego, odpowiada za ok. 25% krajowego eksportu. Mimo tego w Iranie nadal trwają intensywne prace poszukiwacze, które koncentrują siê na zwiększeniu zasobów surowców mineralnych – przede wszystkim rud miedzi, rud żelaza oraz węgla Podczas pierwszej kadencji prezydenta Hassana Rouhaniego (w latach 2013–2017) poszukiwaniami nowych złóż objęto obszar 270 tysięcy kilometrów kwadratowych. Potem obszar poszukiwań poszerzono o kolejne 652 tysięcy kilometrów kwadratowych.
Prowadzone współczesne badania geologiczne spowodują przyrost zasobów o ok. 20%, czyli o dalsze 10 miliardów ton. Zarówno w poszukiwaniach złóż, jak i w ich wydobyciu dominuje eksploatacja odkrywkowa. W 2020 r. na zagospodarowanie nowych złóż przeznaczono 2,2 miliarda USD. Tylko w ciągu dwóch lat zrealizowano 38 projektów wydobywczych o wartości 4,8 miliarda USD. Prowadzona jest intensywna prywatyzacja sektora wydobywczego.
W tym czasie państwo sprzedało 72 spółki notowane na giełdzie papierów wartościowych w Teheranie w branży ciężkiego przemysłu wydobywczego i mineralnego. Łączna wartość sprzedaży firm górniczych wyniosła 1,56 biliarda riali (9,6 miiarda USD). Był to wzrost o 60% w porównaniu z analogicznym okresem do 2018 roku. Przed wybuchem wojny wydobyto ponad 90 mln t rudy żelaza, z których tylko 7% wyeksportowano. Zmniejszenie eksportu żelaza nastąpiło po tym, jak przywódca rewolucji islamskiej Sayyid Ali Chamenei wezwał rząd Iranu do ograniczenia eksportu surowców w celu przetworzenia ich w kraju i uzyskania produktów o większej wartości dodanej. Od 2019 roku nałożono 25 procentowe cło na eksport surowców mineralnych, zwłaszcza rud żelaza.
Rudy uranu
Atomowy program Iranu jest jednym z kluczowych tematów podejmowanych przez media całego świata. Brakuje natomiast informacji o irańskich zasobach uranu, które mogłyby być wykorzystywane do realizacji zapowiadanej polityki jądrowej. Początkowo uważano, że Iran nie posiada takich złóż i będzie zmuszony do importu uranu, który poprzez nałożone sankcje łatwo będzie ograniczyć. Pierwsze zaawansowane poszukiwania złóż uranu zostały przeprowadzone przez służby geologiczne jeszcze za czasów Szachinszacha – w latach 1978–1979.
W efekcie tych poszukiwań od 1988 r. Iran otworzył aż 10 kopalń uranu. Irańskie złoża rud uranowych są niewielkie (zawierają ok. 3–5 tys. ton rudy) i niezbyt zasobne w uran. Dominują wśród nich złoża pochodzenia żyłowego (pegmatytowego). Odkryte rudy uranowe będą wymagały dodatkowego wzbogacania, ale wystarczą do realizacji planowanego programu jądrowego. Złoża te poddane były wielu procesom geologicznym jakie zachodziły pod wpływem najmłodszych intruzji granitowych, które przecięły starsze gnejsy. Uważa się, że deformacje spowodowane tymi procesami powstały w warunkach plastycznego stanu skał. Uran występuje w mylonitach oraz otaczających je skałach granitowych i gnejsowych W niektórych miejscach rudy uranu występują tuż pod powierzchnią terenu.
Złoża rud miedzi
Intensywne poszukiwania rud miedzi w Iranie przynoszą niezwykłe efekty. Jeszcze pod koniec lat siedemdziesiątych inionego wieku odkryto blisko. 200 złóż rud miedzi, wśród których dominują złoża porfirowe, ale występują także złoża żyłowe i w formie nagromadzenia pirytów miedzionośnych. Złoża te odkryto na obszarze wulkanicznego pasa Urmia–Dochtur i metalogenicznej strefy Zaznaj–Sabzevar. Największe złoża rozpoznano w rejonie miasta Kerman. Dotąd rozpoznano około 500 złóż rud miedzi, a tylko 100 z nich zostało zbadanych. Obecnie w Iranie czynnych jest 10 kopalń miedzi, których zasoby wynoszą 3 mld ton rudy o zawartości 30 mln t miedzi, co stanowi 9 procent światowych zasobów tego metalu.
W centrum przemysłu miedziowego Kerman rozpoczęto realizację czterech przedsięwzięć o wartości 1 mld USD. Dotyczyły one zwiększenia wydajności wytopu miedzi, budowy magazynu koncentratu miedzi, zakładu produkcji kwasu siarkowego i instalacji dostarczania tlenu. W wyniku realizacji pierwszego przedsięwzięcia zdolność rafinerii do produkcji anodowych płyt miedzianych wzrosła o 50%, tj. do 120 000 ton, a krajowa zdolność do wytopu anodowych płyt miedzianych wzrosła do 400 000 ton.
Fot. Wikimedia Commons.