Kanada rusza na Stellantis. Chce setek milionów dolarów

Kanadyjski rząd grozi Stellantisowi pozwem i żąda rozliczenia setek milionów dolarów publicznego wsparcia. Koncern przeniósł produkcję Jeepa do Stanów Zjednoczonych, a zamykany zakład w kanadyjskim Brampton chce sprzedać producentowi pojazdów opancerzonych. Spór pokazuje, jak amerykańska polityka celna zaczyna zmieniać mapę przemysłu motoryzacyjnego w Ameryce Północnej.

Przemysł samochodowy Kanady jest mocno powiązany z rynkiem amerykańskim. Fabryki po obu stronach granicy korzystają z tych samych łańcuchów dostaw, a komponenty potrafią wielokrotnie przekraczać granicę, zanim gotowy samochód trafi do klienta. Taki model przez lata pozwalał producentom optymalizować koszty i wykorzystywać specjalizację poszczególnych zakładów.

Powrót Donalda Trumpa do Białego Domu i wprowadzenie ceł na towary z Kanady zmieniły jednak kalkulacje koncernów. Waszyngton naciska na przenoszenie produkcji do Stanów Zjednoczonych, a firmy muszą uwzględniać nie tylko koszty pracy i transportu, lecz także ryzyko związane z dostępem do amerykańskiego rynku. W rezultacie inwestycje, które jeszcze niedawno miały wzmacniać kanadyjskie zakłady, mogą zostać skierowane na południe.

Dla Ottawy stawką jest znacznie więcej niż rozliczenie jednej umowy z producentem samochodów. Sektor motoryzacyjny należy do najważniejszych gałęzi kanadyjskiego przemysłu eksportowego i zapewnia zatrudnienie setkom tysięcy osób, także w firmach dostarczających części, materiały i usługi. Utrata produkcji w dużym zakładzie uderza więc również w lokalnych dostawców i społeczności zależne od fabryki.

Stellantis ma 30 dni na rozwiązanie sporu

Kanadyjski rząd wysłał Stellantisowi formalne zawiadomienie o naruszeniu warunków umowy dotyczącej publicznego finansowania. Minister przemysłu Mélanie Joly poinformowała 12 listopada, że koncern ma 30 dni na usunięcie wskazanych nieprawidłowości. Jeżeli tego nie zrobi, rząd może skierować sprawę do sądu.

Spór dotyczy zakładu w Brampton w prowincji Ontario. W 2022 roku kanadyjski rząd federalny zobowiązał się przeznaczyć do 529 mln dolarów kanadyjskich na modernizację fabryk Stellantisa w Brampton i Windsor. Wsparcie miało pomóc przygotować zakłady do produkcji samochodów zelektryfikowanych.

Warunki porozumienia obejmowały jednak także utrzymanie działalności przemysłowej i realizację uzgodnionych planów produkcyjnych. Według kanadyjskiego rządu Stellantis naruszył zobowiązania, gdy zrezygnował z produkcji Jeepa Compassa w Brampton, nie wskazał modelu zastępczego, a następnie wstrzymał działalność zakładu.

Przedstawiciele rządu podnoszą, że firma nie utrzymała produkcji i zamknęła fabrykę, mimo otrzymanego wsparcia. Ottawa uważa, że w tej sytuacji może domagać się zwrotu znacznie większej kwoty niż ta, którą koncern sam zadeklarował oddać.

– Wysłaliśmy zawiadomienie o naruszeniu umowy. Mają 30 dni, a potem oczywiście pozwiemy firmę – powiedziała Mélanie Joly.

Stellantis deklaruje dobrowolny zwrot 24 mln dolarów kanadyjskich federalnego wsparcia przypisanego do projektu modernizacji zakładu w Brampton. To jednak zdecydowanie mniej niż setki milionów dolarów, o których mówi kanadyjski rząd. Spółka nie ujawniła, czy zamierza zaakceptować żądania Ottawy w szerszym zakresie.

Jeep Compass pojedzie z Illinois

Bezpośrednim źródłem konfliktu jest decyzja o przeniesieniu produkcji Jeepa Compassa z Kanady do Stanów Zjednoczonych. Stellantis zrezygnował z planów uruchomienia produkcji tego modelu w Brampton i skierował projekt do fabryki w Illinois.

Zmiana nastąpiła w czasie, gdy administracja Donalda Trumpa zaczęła wykorzystywać cła jako narzędzie nacisku na partnerów handlowych. Dla producentów samochodów oznaczało to konieczność ponownego przeliczenia opłacalności produkcji w poszczególnych krajach. W przypadku Stellantisa amerykański zakład stał się korzystniejszym miejscem do realizacji planów dotyczących Jeepa.

Kanadyjska fabryka została wstrzymana, a ponad 2 tys. pracowników znalazło się w niepewnej sytuacji. Związek zawodowy Unifor, reprezentujący pracowników koncernu w Kanadzie, domaga się wyjaśnienia przyszłości zakładu i zabezpieczenia zatrudnienia.

Premier Mark Carney ostro skrytykował postępowanie Stellantisa. Uznał sprzedaż fabryki za jedynie częściowe rozwiązanie problemu i zarzucił koncernowi niewypełnienie zobowiązań wobec pracowników. Rząd podkreśla, że samo znalezienie nowego właściciela dla nieruchomości nie oznacza jeszcze spełnienia warunków wcześniejszej umowy o wsparciu.

Fabrykę kupuje producent pojazdów opancerzonych

Stellantis uzgodnił sprzedaż zakładu w Brampton kanadyjskiej firmie Roshel, która produkuje między innymi pojazdy opancerzone. Wartość transakcji nie została ujawniona. Jej sfinalizowanie ma nastąpić do końca 2026 roku.

Roshel zapowiada, że chce przywrócić obiektowi funkcję przemysłową. Firma prowadzi rozmowy z producentami samochodów na temat możliwości uruchomienia w fabryce także produkcji pojazdów cywilnych. Jej szef Roman Shimanov wskazywał, że zakład może być wykorzystywany zarówno do działalności obronnej, jak i do innych projektów motoryzacyjnych.

Nowy właściciel nie przejmuje jednak automatycznie zobowiązań Stellantisa dotyczących zatrudnienia. Roshel deklaruje, że pracownicy dotychczasowej fabryki będą mieli pierwszeństwo podczas rekrutacji do nowych projektów, ale nie gwarantuje utrzymania wszystkich stanowisk.

To właśnie ten element budzi największe zastrzeżenia władz i związków zawodowych. Zmiana właściciela może uratować przemysłowe wykorzystanie nieruchomości, ale nie rozwiązuje problemu pracowników, którzy stracili miejsca pracy w wyniku wycofania produkcji Jeepa.

Spór wykracza poza jedną fabrykę

Kanadyjski rząd chce doprowadzić do rozmów z globalnym kierownictwem Stellantisa, w tym z dyrektorem generalnym Antonio Filosą. Dotychczasowe spotkania przedstawicieli koncernu, władz federalnych, rządu Ontario i związku Unifor nie przyniosły porozumienia.

Stellantis argumentuje, że decyzje dotyczące produkcji wynikają z trudnych warunków rynkowych i konieczności ochrony konkurencyjności działalności w Kanadzie. Firma przekonuje również, że sprzedaż zakładu Roshel daje szansę na ponowne uruchomienie produkcji i stworzenie nowych miejsc pracy.

Ottawa oczekuje jednak rozliczenia wcześniejszych zobowiązań. Jeżeli rząd uzna, że doszło do naruszenia umowy, może domagać się zwrotu części lub całości wypłaconego wsparcia wraz z odsetkami. Ostateczna wysokość ewentualnego roszczenia będzie zależała od oceny warunków porozumienia i zakresu stwierdzonych naruszeń.

Konflikt ma również znaczenie dla przyszłych inwestycji w kanadyjskim przemyśle. Jeżeli publiczne dotacje nie będą wiązały się z egzekwowalnymi zobowiązaniami dotyczącymi produkcji i zatrudnienia, rząd może mieć coraz większe trudności z uzasadnianiem kolejnych programów wsparcia. Jednocześnie zaostrzenie warunków pomocy może zniechęcać koncerny do lokowania nowych projektów w kraju, który musi konkurować z amerykańskim rynkiem.

Dla Stellantisa najbliższe 30 dni będą okresem negocjacji z kanadyjskim rządem. Dla Ottawy to sprawdzian, czy potrafi wyegzekwować warunki umowy zawartej z jednym z największych producentów samochodów na świecie.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu