Polskie prawo podatkowe oferuje obecnie zestaw rozwiązań, które teoretycznie mają sprzyjać inwestycjom w robotyzację fabryk, jednak realna atrakcyjność tych rozwiązań pozostaje przedmiotem dyskusji w środowisku przedsiębiorców i doradców podatkowych.
Ulga na robotyzację została wprowadzona do polskich ustaw podatkowych w ramach pakietu Polski Ład, na mocy ustawy z dnia 29 października 2021 roku o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw. Podstawę prawną stanowią art. 38eb ustawy o CIT oraz art. 52jb ustawy o PIT, które weszły w życie 1 stycznia 2022 roku. Ulga ma charakter czasowy. Przewidziano ją na okres pięciu lat, a więc obowiązuje w odniesieniu do wydatków poniesionych w latach podatkowych rozpoczynających się w 2022, 2023, 2024, 2025 i 2026 roku. Oznacza to, że zgodnie z obecnym stanem prawnym, aby skorzystać z preferencji, wydatki na robotyzację muszą zostać poniesione w roku podatkowym, który rozpoczął się w 2026 roku, a więc najpóźniej do końca 2026 roku. Po tym terminie możliwość skorzystania z ulgi wygasa, co stanowi jedno z najpoważniejszych ograniczeń tego instrumentu.
Mechanizm ulgi polega na dodatkowym odliczeniu od podstawy opodatkowania 50 procent kosztów uzyskania przychodów poniesionych na robotyzację w danym roku podatkowym. Przy czym podkreślenia wymaga, że jest to odliczenie dodatkowe. Przedsiębiorca może bowiem najpierw zaliczyć te same wydatki do kosztów uzyskania przychodów na zasadach ogólnych, a następnie odliczyć od podstawy opodatkowania kolejne 50 procent. W praktyce oznacza to, że łączne odliczenie może wynieść 150 procent poniesionych kosztów, co jest rozwiązaniem niezwykle korzystnym z perspektywy obciążenia podatkowego. Z preferencji mogą korzystać wszyscy podatnicy PIT i CIT prowadzący działalność gospodarczą i osiągający przychody inne niż przychody z zysków kapitałowych, niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa czy profilu działalności.
Katalog wydatków kwalifikowanych
Ustawodawca stosunkowo precyzyjnie określił katalog wydatków, które mogą zostać uwzględnione w ramach ulgi na robotyzację. Wykaz ten obejmuje przede wszystkim koszty nabycia fabrycznie nowych robotów przemysłowych, a następnie maszyn i urządzeń peryferyjnych do robotów przemysłowych funkcjonalnie z nimi związanych. Przepisy wskazują również maszyny, urządzenia oraz inne rzeczy funkcjonalnie związane z robotami przemysłowymi, służące zapewnieniu ergonomii oraz bezpieczeństwa ludzi, w szczególności czujników, sterowników, przekaźników, zamków bezpieczeństwa, barier fizycznych takich jak ogrodzenia czy osłony, oraz optoelektronicznych urządzeń ochronnych, takich jak kurtyny świetlne czy skanery obszarowe.
Katalog obejmuje także maszyny, urządzenia lub systemy służące do zdalnego zarządzania, diagnozowania, monitorowania lub serwisowania robotów przemysłowych, w szczególności czujników i kamer, a także urządzenia do interakcji pomiędzy człowiekiem a maszyną. W zakresie wartości niematerialnych i prawnych, odliczeniu podlegają koszty nabycia oprogramowania i innych wartości niematerialnych i prawnych niezbędnych do poprawnego uruchomienia i przyjęcia do używania robotów przemysłowych oraz towarzyszących im środków trwałych.
Można odliczyć koszty nabycia usług szkoleniowych dotyczących robotów przemysłowych oraz towarzyszących im środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych. W przypadku leasingu, ulga obejmuje wyłącznie opłaty leasingowe z tytułu umowy leasingu finansowego, a więc operacyjnego nie. Warunkiem jest, że po upływie podstawowego okresu umowy leasingu finansujący przenosi własność przedmiotu leasingu na korzystającego.
Ulga na robotyzację a inne preferencje podatkowe
System polskich ulg na innowacje nie ogranicza się wyłącznie do ulgi na robotyzację. W praktyce przedsiębiorcy inwestujący w nowoczesne technologie mogą skorzystać z kilku komplementarnych instrumentów, choć ich łączenie wymaga ostrożności i precyzyjnego wydzielenia kosztów. Najważniejszym z nich jest ulga na działalność badawczo rozwojową, która pozwala odliczyć od podstawy opodatkowania koszty kwalifikowane prac B+R. W 2024 roku skorzystało z niej 3 541 podatników, a wartość odliczonych kosztów przekroczyła 10 miliardów złotych, rosnąc o prawie 20 procent rok do roku.
Firmy mogą odliczyć do 100 procent tych kosztów, a w przypadku centrów badawczo rozwojowych nawet do 200 procent. Wprowadzone od 2022 roku przepisy pozwalają jednocześnie korzystać z ulgi B+R oraz preferencyjnego opodatkowania dochodów z kwalifikowanych praw własności intelektualnej, czyli IP Box. Najpierw odliczając koszty kwalifikowane w ramach ulgi B+R, a następnie opodatkowując dochody z komercjalizacji efektów tych prac stawką 5 procent.
Z kolei ulga na prototyp, wprowadzona jako odrębny instrument, wspiera firmy w przechodzeniu od etapu badań i rozwoju do wdrażania innowacyjnych produktów. Przedsiębiorstwa mogą odliczyć 30 procent kosztów produkcji próbnej oraz wydatków związanych z wprowadzeniem nowego produktu na rynek, przy czym odliczenie nie może przekroczyć 10 procent dochodu osiągniętego w danym roku podatkowym. W ramach ulgi na prototyp podatnik może od podstawy opodatkowania odliczyć 30 procent wydatku poniesionego na nabycie lub wytworzenie robota przemysłowego wykorzystywanego do uruchomienia próbnej produkcji nowego produktu.
Przedsiębiorca może potencjalnie zastosować równolegle ulgę na robotyzację, ulgę B+R oraz ulgę na prototyp, pod warunkiem że koszty nie pokrywają się i są właściwie wydzielone. Wymaga to jednak skrupulatnej ewidencji i dokumentacji, co dla wielu firm, zwłaszcza mniejszych, stanowi istotną barierę administracyjną. Eksperci wskazują, że kluczem do bezpiecznego zastosowania ulg jest poprawna identyfikacja kwalifikowanej aktywności, precyzyjna ewidencja i rozdzielenie kosztów. Dla firm prowadzących intensywne prace rozwojowe, połączenie tych instrumentów stanowi istotne narzędzie optymalizacji podatkowej i poprawy rentowności działalności, ale wymaga zaangażowania wykwalifikowanych doradców podatkowych.
Limity odliczenia i ograniczenia ilościowe
Ulga na robotyzację, mimo swojej atrakcyjności, podlega istotnym ograniczeniom ilościowym. Odliczenie 50 procent kosztów kwalifikowanych nie może przekroczyć kwoty dochodu uzyskanego w danym roku podatkowym przez podatnika z przychodów innych niż przychody z zysków kapitałowych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca nie może odliczyć więcej niż wynosi jego dochód do opodatkowania. Strata w danym roku uniemożliwia skorzystanie z ulgi, a niewykorzystana część odliczenia nie podlega przeniesieniu na lata następne. Jest to jedno z najpoważniejszych ograniczeń instrumentu, ponieważ firmy znajdujące się w fazie inwestycyjnej, które ponoszą wysokie nakłady na automatyzację i w efekcie generują stratę lub niski dochód, nie mogą w pełni wykorzystać potencjału ulgi.
Kolejne ograniczenie wynika z faktu, że odliczenie nie przysługuje w odniesieniu do kosztów, które zostały zwrócone podatnikowi w jakiejkolwiek formie lub zostały odliczone od podstawy opodatkowania na innej podstawie. Przepisy wyłączają możliwość odliczenia kosztów poniesionych na robotyzację dotyczących działań lub aktywów szczególnych, określonych w ustawie o CIT. W przypadku przedsiębiorców prowadzących działalność na terenie specjalnej strefy ekonomicznej na podstawie zezwolenia lub w ramach realizacji nowej inwestycji na podstawie decyzji o wsparciu, odliczeniu podlegają jedynie koszty, które nie są uwzględniane w dochodzie zwolnionym.
Spory o zakres ulgi
Jednym z kluczowych wyzwań dla przedsiębiorców chcących skorzystać z ulgi na robotyzację jest niejednoznaczność przepisów oraz rozbieżności między stanowiskiem organów podatkowych a orzecznictwem sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 2026 roku, sygn. I SA/Po 301/26, zajął się sprawą spółki produkującej tekturę wielowarstwową, która nabyła dwie fabrycznie nowe maszyny, linię do podkładania palet i system przenośników, i chciała uzyskać potwierdzenie, czy maszyny te spełniają definicję robota przemysłowego z art. 38eb ust. 3 ustawy o CIT. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej zajął stanowisko odmienne od wniosku spółki, co doprowadziło do sporu sądowego.
WSA w Poznaniu w wyroku z 2026 roku zajął niezwykle interesujące stanowisko. Sąd stwierdził między innymi, że wydatki na nabycie robota przemysłowego można odliczyć albo poprzez odpisy amortyzacyjne, albo jednorazowo, pozostawiając podatnikom wybór metody rozliczenia ulgi. WSA uznał, że jeśli przedsiębiorca rozpocznie amortyzację przed końcem 2026 roku, może kontynuować ją w kolejnych latach, aż do pełnego rozliczenia ulgi, czyli nawet po formalnym wygaśnięciu preferencji.
Jest to interpretacja niezwykle korzystna dla podatników, ponieważ pozwala na rozłożenie korzyści podatkowych w czasie i uniknięcie sytuacji, w której jednorazowe odliczenie byłoby niemożliwe ze względu na brak wystarczającego dochodu w roku poniesienia wydatku. Podobne, korzystne dla podatników orzecznictwo pojawiło się również w innych sprawach. W wyroku I SA/Po 167/25 WSA stwierdził, że podatnik ma prawo jednorazowo odliczyć połowę wydatków poniesionych na zakup robota, bez konieczności równoległego rozliczania ulgi wraz z odpisami amortyzacyjnymi, co znacząco zwiększa atrakcyjność tej preferencji podatkowej.
Rozbieżności między linią orzeczniczą sądów administracyjnych a stanowiskiem fiskusa powodują jednak, że ulga na robotyzację jest przedmiotem licznych sporów interpretacyjnych. Podejście organów podatkowych bywa często bardziej restrykcyjne niż podejście sądów, co stawia przedsiębiorców przed trudnym wyborem. Albo przyjąć ostrożną, zgodną z praktyką organów metodę rozliczenia, albo zastosować interpretację korzystniejszą, ryzykując spór z fiskusem. Ten stan niepewności prawnej jest jednym z czynników ograniczających efektywność systemu.
Amortyzacja podatkowa robotów jako uzupełnienie ulgi
Niezależnie od ulgi na robotyzację, zakupione roboty przemysłowe podlegają standardowym zasadom amortyzacji podatkowej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, roboty przemysłowe oraz urządzenia i maszyny peryferyjne stanowią środki trwałe, których amortyzacja odbywa się począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu przyjęcia ich do używania. Stawka amortyzacyjna dla robotów przemysłowych wynosi 18 procent, co przy zastosowaniu metody liniowej oznacza okres amortyzacji około 5,5 roku. Jest to stawka stosunkowo wysoka w porównaniu z wieloma innymi kategoriami środków trwałych, co samo w sobie stanowi pewną zachętę inwestycyjną.
Przedsiębiorca może amortyzować roboty przemysłowe według wybranej przez siebie metody, liniowej, degresywnej lub indywidualnej, gdzie stawka ustalona przez podatnika nie może być wyższa niż 30 procent wartości początkowej środka trwałego. Wybór metody ma istotne znaczenie z perspektywy łączenia ulgi na robotyzację z odpisami amortyzacyjnymi. Im wyższe odpisy w początkowych latach użytkowania robota, tym większa podstawa do dodatkowego odliczenia w ramach ulgi, ale też tym większe obciążenie wyniku finansowego w krótkim okresie. W praktyce część przedsiębiorców decyduje się na metodę liniową dla prostoty rozliczeń, podczas gdy inni wybierają metodę degresywną lub indywidualną, aby zmaksymalizować korzyści podatkowe w pierwszych latach po inwestycji.
Szansa na przełom
W marcu 2026 roku do Sejmu trafił poselski projekt nowelizacji przepisów podatkowych dotyczących ulgi na robotyzację, który może istotnie zmienić architekturę systemu wsparcia inwestycji w automatyzację produkcji w Polsce. Projekt zakłada dwie kluczowe zmiany. Po pierwsze, likwidację przepisu wygaszającego ulgę z końcem 2026 roku, co w praktyce oznaczałoby bezterminowe funkcjonowanie preferencji. Po drugie, podwyższenie poziomu odliczenia z 50 procent do 100 procent kosztów kwalifikowanych. Oznaczałoby to, że podatnik mógłby odliczyć od podstawy opodatkowania całość poniesionych kosztów robotyzacji, oprócz ich standardowego zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów. W rezultacie łączne odliczenie wyniosłoby 200 procent poniesionych wydatków.
Projekt został zgłoszony w odpowiedzi na postulaty środowiska gospodarczego, które wskazywało, że preferencja działa stosunkowo krótko i nie zdążyła jeszcze w pełni spełnić swojej funkcji stymulacyjnej, zwłaszcza w sektorze przemysłowym. Przedsiębiorcy apelowali nie tylko o przedłużenie obowiązywania ulgi, ale także o zwiększenie jej atrakcyjności do poziomu porównywalnego z ulgą B+R. Projekt nowelizacji jest właśnie odpowiedzią na te postulaty.
Ministerstwo Finansów nie zapowiadało jednak prac nad przedłużeniem ulgi, a wcześniejsza narracja resortu sugerowała raczej wygaszenie preferencji. Stąd projekt poselski, choć spotkał się z zainteresowaniem części środowiska parlamentarnego, nie ma jeszcze zapewnionego poparcia rządzącej większości. W ocenie ekspertów, szanse na uchwalenie nowelizacji w kształcie proponowanym przez projekt są trudne do oszacowania. Zależą od stanowiska Ministerstwa Finansów, które ocenia skutki budżetowe proponowanych zmian. Zwiększenie odliczenia z 50 do 100 procent oraz zniesienie terminu wygaśnięcia ulgi oznaczałoby bowiem istotne uszczuplenie dochodów budżetowych, przynajmniej w krótkim okresie. Zwolennicy projektu argumentują, że w dłuższej perspektywie wyższa robotyzacja przełoży się na wzrost produktywności, konkurencyjności polskiego przemysłu i w konsekwencji na wyższe wpływy podatkowe.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy planujący inwestycje w robotyzację znajdują się w sytuacji niepewności. Z jednej strony wiedzą, że ulga w obecnym kształcie wygasa z końcem 2026 roku, co skłania do przyspieszenia decyzji inwestycyjnych i poniesienia wydatków przed tą datą, aby nie utracić prawa do odliczenia. Z drugiej strony, jeśli projekt nowelizacji zostanie uchwalony, ulga stanie się nie tylko trwalsza, ale i bardziej korzystna, co może skłaniać do przesunięcia inwestycji w czasie. Ta niepewność regulacyjna sama w sobie jest czynnikiem hamującym inwestycje, ponieważ przedsiębiorcy potrzebują stabilnego i przewidywalnego otoczenia prawnego do planowania długoterminowych nakładów kapitałowych.
Efektywność systemu, między teorią a praktyką
Efektywność polskiego systemu podatkowego w kontekście stymulowania robotyzacji można ocenić na dwóch poziomach. Deklarowanym, czyli intencje ustawodawcy i zaprojektowane instrumenty, oraz rzeczywistym, czyli skala wykorzystania ulg i poziom robotyzacji gospodarki. Dane statystyczne nie napawają optymizmem. Mimo obowiązującej od 2022 roku ulgi podatkowej na robotyzację, liczba nowych robotów instalowanych w polskim przemyśle systematycznie spada. Świat przyspiesza automatyzację. Globalna liczba robotów przemysłowych wzrosła w ciągu trzech dekad niemal dziewięciokrotnie, osiągając około 4,6 miliona w 2024 roku, podczas gdy Polska z wynikiem 78 robotów na 10 tysięcy pracowników przemysłu pozostaje wyraźnie poniżej średniej unijnej. Według przytoczonych w prasie specjalistycznej opinii, robotyzacja nie jest już elementem modernizacji, lecz warunkiem utrzymania konkurencyjności.
W 2024 roku z ulgi na robotyzację skorzystało zaledwie 427 podatników. Dla porównania, z ulgi B+R w tym samym roku skorzystało 3 541 podatników, a wartość odliczonych kosztów przekroczyła 10 miliardów złotych. Ta różnica w skali wykorzystania obu instrumentów nie wynika wyłącznie z charakteru działalności kwalifikowanej. Wskazuje raczej na to, że przedsiębiorcy albo nie są wystarczająco świadomi możliwości, jakie daje ulga na robotyzację, albo napotykają na bariery praktyczne w jej stosowaniu.
Z badań przeprowadzonych na zlecenie firmy ABB wynika, że wdrożenia robotów mają bezpośredni wpływ na wyniki biznesowe. 83 procent firm zwiększyło produkcję, 67 procent obniżyło koszty działalności, ponad 50 procent poprawiło rentowność, a 80 procent utrzymało poziom zatrudnienia mimo automatyzacji. Jak podkreśla jeden z ekspertów, robotyzacja często nie zastępuje pracy, ale pozwala utrzymać produkcję przy niedoborach kadrowych i rosnących kosztach.
Mimo tych jednoznacznych korzyści biznesowych, polskie firmy wdrażają robotyzację wolniej niż ich europejscy konkurenci, a system podatkowy, choć oferuje potencjalnie atrakcyjne narzędzia, nie jest w stanie przełamać innych barier. Chodzi o brak wykwalifikowanej kadry, wysokie koszty inwestycyjne, niepewność co do zwrotu z inwestycji czy niechęć do zmian w średnich i małych przedsiębiorstwach. W tych realiach samo prawo podatkowe, nawet najlepiej skonstruowane, nie wystarczy do przyspieszenia automatyzacji polskiego przemysłu. Potrzebne są również programy wsparcia doradczego, szkoleniowego i finansowego.
Wpływ nowelizacji ordynacji podatkowej na stabilność systemu
Kolejnym czynnikiem wpływającym na atrakcyjność ulgi na robotyzację są zmiany w ordynacji podatkowej, które weszły w życie w 2025 i 2026 roku, dotyczące globalnego podatku wyrównawczego. Nowe regulacje obejmują największe grupy kapitałowe, te o skonsolidowanych przychodach przekraczających 750 milionów euro, i mogą w niektórych przypadkach ograniczać efekty ulg podatkowych, jeżeli łączna stawka opodatkowania w danej jurysdykcji spadnie poniżej określonego poziomu. Dla największych polskich przedsiębiorstw przemysłowych, które są potencjalnie największymi inwestorami w robotyzację, oznacza to, że część korzyści z ulgi może zostać zniwelowana przez mechanizmy globalnego podatku minimalnego. Jest to nowe, dotychczas nieuwzględniane ryzyko, które może wpłynąć na decyzje inwestycyjne największych graczy na polskim rynku.
Fot. Unsplash

