Europejski Instytut Innowacji i Technologii oraz program Euratom uruchamiają w 2026 roku szereg inicjatyw finansujących przełomowe technologie. Łączne budżety sięgają setek milionów euro, a celem jest komercjalizacja rozwiązań w obszarach fizycznej AI, fuzji jądrowej, biotechnologii dla zdrowego starzenia i zaawansowanych materiałów. To nie są odległe wizje z laboratoriów – to realne programy wsparcia, które w ciągu najbliższych pięciu lat mają wynieść te technologie z fazy badań do pierwszych komercyjnych zastosowań.
- Fizyczna AI (Physical AI) to połączenie zaawansowanych algorytmów z ciałem fizycznym – robotem, pojazdem, maszyną. To inteligencja, która działa w realnym świecie, postrzega go i podejmuje decyzje. EIC Accelerator oferuje 300 tys. euro na 9-miesięczną walidację (etap 1) i do 2,5 mln euro na rozwój w rzeczywistych warunkach (etap 2). W pierwszym naborze złożono 425 wniosków – rynek jest gotowy na skok.
- Fuzja jądrowa, święty Graal energetyki, wkracza w fazę realnych inwestycji. Program Euratom na lata 2026-2027 dysponuje budżetem 598 mln euro, z czego 252,5 mln euro przeznaczono na badania fuzyjne. Działa partnerstwo publiczno-prywatne EUROfusion, a Nagroda Innowacyjna SOFT 2026 oferuje 50 tys. euro za pierwsze miejsce. Pierwsze komercyjne elektrownie fuzyjne mogą powstać w perspektywie 15-20 lat.
- EIC Pathfinder Challenge 2026: Biotechnology for Healthy Ageing to program z budżetem do 4 mln euro na projekt. Cel to nie przedłużanie życia za wszelką cenę, ale wydłużenie okresu życia w zdrowiu. Trzy ścieżki: interwencje prewencyjne (terapie na poziomie molekularnym), narzędzia oparte na biomarkerach oraz nowatorskie metodologie badawcze (organoidy, modele in silico). Projekty muszą uwzględniać aspekty regulacyjne i etyczne od samego początku.
Fizyczna AI, nazywana również ucieleśnioną inteligencją, to kolejny, przełomowy etap ewolucji sztucznej inteligencji. Podczas gdy obecne systemy AI, jak modele językowe, operują wyłącznie w sferze cyfrowej, Physical AI wykracza poza nią, łącząc zaawansowane algorytmy z ciałem fizycznym – robotem, pojazdem, maszyną przemysłową. To inteligencja, która nie tylko analizuje dane, ale także działa w realnym świecie, postrzega go, podejmuje decyzje w czasie rzeczywistym i wykonuje precyzyjne operacje fizyczne.
Europejski Instytut Innowacji i Technologii uznał Physical AI za jeden z dwóch priorytetowych obszarów w pilotażowym programie Advanced Innovation Challenges na 2026 rok. Powód jest prosty: istnieje ogromny potencjał badawczy w tej dziedzinie, ale brakuje wdrożeń rynkowych. EIC chce to zmienić, finansując projekty, które przekształcą zaawansowane koncepcje w realne produkty i usługi.
Cele programu Accelerating Physical AI: Embodied Intelligence for the Next Frontier of AI-Powered Robotics są precyzyjnie określone. Chodzi o stworzenie systemów robotycznych, które uczą się w rzeczywistych środowiskach, a nie tylko w symulacjach. Potrzebne są architektury AI zdolne do łączenia percepcji, czyli widzenia, słuchu i dotyku, z działaniem, czyli manipulacją i nawigacją. Zastosowania przewidziano w przemyśle, logistyce, rolnictwie precyzyjnym, medycynie i usługach.
Mechanizm finansowania jest dwuetapowy. W etapie pierwszym, w 2026 roku, można otrzymać 300 tysięcy euro w formie ryczałtu na 9-miesięczną walidację i testy porównawcze rozwiązania. Warunkiem jest osiągnięcie poziomu gotowości technologicznej TRL 4. W etapie drugim, w 2027 roku, przewidziano do 2,5 miliona euro na rozwój i testy w rzeczywistych warunkach dla najbardziej obiecujących projektów z etapu pierwszego. Zainteresowanie jest ogromne – w ramach pierwszego naboru złożono 425 wniosków w obszarze Physical AI. To sygnał, że rynek i nauka są gotowe na skok. Physical AI ma szansę stać się tym, czym w ostatnich latach był ChatGPT – przełomem, który zmienia zasady gry, ale tym razem w świecie fizycznym.
Fuzje jądrowe jako źródło energii. Czy to już nie science fiction?
Energia termojądrowa, nazywana świętym Graalem energetyki, przestaje być domeną filmów science fiction i wkracza w fazę realnych inwestycji i programów wsparcia. Fuzja jądrowa – proces łączenia się lekkich jąder atomowych, izotopów wodoru, z wyzwoleniem ogromnych ilości energii – oferuje wizję źródła praktycznie niewyczerpalnego, bezpiecznego i pozbawionego emisji CO₂.
Unia Europejska, poprzez program Euratom, konsekwentnie buduje fundamenty pod przyszłą energetykę fuzyjną. W lipcu 2025 roku Rada Unii Europejskiej zatwierdziła przedłużenie programu Euratom na lata 2026-2027, potwierdzając strategiczne znaczenie tej technologii. Kluczowym elementem wsparcia jest partnerstwo publiczno-prywatne EUROfusion – główny europejski program badawczy, który skupia laboratoria, uniwersytety i przemysł z całej Europy, pracując nad wspólną mapą drogową dla komercyjnej fuzji.
Nowy program kładzie nacisk na zwiększenie zaangażowania firm w badania fuzyjne poprzez mechanizmy partnerstwa publiczno-prywatnego, co ma przyspieszyć komercjalizację technologii. Prestiżowym wyróżnieniem dla naukowców i firm, które przekształcają wyniki badań nad fuzją w konkretne, komercyjne innowacje, jest Nagroda Innowacyjna SOFT 2026. Pula nagród wynosi 50 tysięcy euro za pierwsze miejsce, 30 tysięcy za drugie i 20 tysięcy za trzecie.
W programie Horyzont Europa, w ramach EIC Accelerator, przewidziano na 2026 rok wyzwanie Alternative Concepts and Key Enabling Technologies for Fusion Power Plants, skierowane do startupów i małych i średnich przedsiębiorstw rozwijających przełomowe technologie dla elektrowni fuzyjnych. Budżet Euratomu na lata 2026-2027 wynosi 598 milionów euro, z czego znacząca część – 252,5 miliona euro – przeznaczona jest na badania nad fuzją. Postęp w ostatnich latach, między innymi przełomowe wyniki amerykańskiego National Ignition Facility, oraz skala publicznego i prywatnego finansowania wskazują, że pierwsze komercyjne elektrownie fuzyjne mogą powstać w perspektywie 15-20 lat, a technologie powstające dziś w laboratoriach za 5 lat będą przechodzić do fazy prototypów przemysłowych.
Biotechnologie dla zdrowego starzenia. Jak fundusze europejskie wspierają ten obszar?
Starzenie się społeczeństw to jedno z największych wyzwań XXI wieku, ale i gigantyczny rynek dla innowacji. Europejski Instytut Innowacji i Technologii odpowiada na to wyzwanie programem Pathfinder Challenge 2026: Biotechnology for Healthy Ageing. To nie są badania nad przedłużaniem życia za wszelką cenę, ale nad wydłużeniem okresu życia w zdrowiu.
Celem programu jest przełożenie dekad badań nad biologią starzenia się na konkretne, biotechnologiczne i farmaceutyczne rozwiązania. Budżet jest imponujący – projekty mogą otrzymać do 4 milionów euro, a w uzasadnionych przypadkach więcej, na rozwój koncepcji od wczesnej fazy, TRL 1-4, do weryfikacji założeń.
Program koncentruje się na trzech głównych ścieżkach. Pierwsza to interwencje prewencyjne lub terapeutyczne – innowacyjne terapie, biotechnologiczne lub farmaceutyczne, które zapobiegają, opóźniają lub odwracają konkretną chorobę związaną z wiekiem. Kluczowe jest, aby terapia adresowała fundamentalny proces starzenia się na poziomie molekularnym lub komórkowym. Druga ścieżka to narzędzia oparte na biomarkerach – zaawansowane narzędzia diagnostyczne, które pozwalają na odpowiedzialne wdrażanie interwencji związanych ze starzeniem się. Mają one umożliwić multidimensionalny pomiar procesów starzenia, łącząc cechy kliniczne z mechanizmami biologicznymi. Trzecia ścieżka to nowatorskie metodologie badawcze, czyli systemy badawcze takie jak organoidy, systemy mikroprzepływowe czy modele in silico, które wykraczają poza obecny stan wiedzy i pozwalają badać starzenie się w sposób systemowy i zintegrowany.
Wsparcie funduszy europejskich w tym obszarze to nie tylko pieniądze. Projekty są zarządzane przez Program Managerów, którzy pomagają w kształtowaniu portfela badań i wspierają współpracę między zespołami. Wymagane jest aktywne uczestnictwo w tak zwanych działaniach portfelowych – co najmniej 10 osobomiesięcy na wspólne warsztaty i tworzenie map drogowych. Nacisk kładzie się na uwzględnienie aspektów regulacyjnych, etycznych i społecznych już na wczesnym etapie badań. Dla startupów i zespołów badawczych to szansa na rozwinięcie przełomowych terapii i narzędzi, które za 5-10 lat mogą zrewolucjonizować opiekę zdrowotną nad starzejącym się społeczeństwem.
Gdzie szukać innowacji?
Przełom w energetyce i magazynowaniu energii nie dokona się bez nowych materiałów. To one decydują o pojemności baterii, wydajności ogniw słonecznych, trwałości komponentów czy możliwości miniaturyzacji urządzeń. W programie pracy EIC Accelerator na 2026 rok kluczowe jest wyzwanie Advanced Materials for Renewable Energy and Energy Storage Systems. To skierowane do startupów i małych i średnich przedsiębiorstw zaproszenie do rozwijania materiałów, które mogą zrewolucjonizować baterie nowej generacji – większa pojemność, szybsze ładowanie, bezpieczeństwo, ogniwa fotowoltaiczne – większa wydajność, niższe koszty, nowe zastosowania, systemy magazynowania wodoru – materiały do bezpiecznego i gęstego przechowywania, oraz komponenty dla energetyki, takie jak nadprzewodniki i materiały ekstremalnie wytrzymałe.
Przełomowe odkrycia często rodzą się w laboratoriach. Doskonałym przykładem są opublikowane w marcu 2026 roku badania nad grafenowymi kropkami kwantowymi. Naukowcy z uniwersytetów w Durham i Liverpoolu wykazali, że kształt krawędzi tych nanocząstek, zygzakowaty lub fotelowy, ma fundamentalne znaczenie dla ich właściwości elektrochemicznych.
– Kropki o krawędziach zygzakowatych wykazują znacznie wyższą pojemność elektryczną, zarówno podwójnej warstwy, jak i pseudopojemnościową i kwantową, niż ich odpowiedniki o krawędziach fotelowych – mówią badacze.
Co więcej, zmiana pH pozwala modulować pasmo wzbronione tych materiałów. To odkrycie otwiera drogę do projektowania szytych na miarę nanomateriałów dla superkondensatorów, baterii, a nawet ogniw słonecznych, diod LED i laserów.
Choć to program amerykańskiej agencji DARPA, wyznacza on kierunki, które za kilka lat mogą stać się globalnym standardem. Program Promethean Clay, ogłoszony w lutym 2026 roku, ma na celu stworzenie nowej klasy urządzeń do magazynowania energii, które eliminują sztywną, ciężką obudowę. Zamiast tego, funkcje strukturalne, czyli wytrzymałość mechaniczna, i magazynowanie energii są zintegrowane w samym materiale. Jeśli się powiedzie, doprowadzi to do powstania lekkich, bezpiecznych i wydajnych magazynów energii, które można będzie formować w dowolne kształty. To kierunek baterii materiałowych – baterii, które same są materiałem konstrukcyjnym.
Gdzie zatem szukać innowacji w zaawansowanych materiałach? Przede wszystkim w programach finansujących projekty o wysokim ryzyku, takich jak EIC Accelerator czy Euratom. Na styku fizyki kwantowej i chemii materiałowej, w badaniach nad nanostrukturami. W odważnych koncepcjach projektowych, które kwestionują dotychczasowe paradygmaty, jak program Promethean Clay. W interdyscyplinarnych zespołach łączących naukowców z różnych dziedzin.
Opracowano na podstawie: programu prac EIC Accelerator 2026, informacji Euratom na lata 2026-2027, dokumentacji EIC Pathfinder Challenge 2026, badań opublikowanych w marcu 2026 roku przez uniwersytety w Durham i Liverpoolu, programu DARPA Promethean Clay oraz materiałów Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii.